تاریخ فلسفه و تصوف صفحه 45

نیز، می گوید:

إنّه عین الأشیاء و الأشیاء محدوده و إن اختلفت حدودها فهو محدود بحدّ کلّ محدود. فما یحدّ شیء إلّا و هو حدّ الحقّ فهو الساری فی مسمّی المخلوقات و المبدعات... ؛(1)

خدا عین همه اشیاست و اشیا همه محدودند به حدّهای مختلف. پس خدا محدود به حدّ هر محدودی است و هر حدّی به هر چیزی بخورد خدا هم به آن حدّ محدود می شود. اوست که در حقایق مخلوقات

و ابداعیات جاری است... .

حاجی صمدآقا، که مدتی بود با توجه تمام به سخنان سیاح پیاده گوش می داد و خیره خیره به او نظر می کرد، در این هنگام، به دو زانو نشست و گفت: جناب آقا، این سخنان شبیه هم هستند و تازگی ندارند و اختلاف آن ها فقط در لفظشان است. با این کلمات، مسلک شما خوب معلوم شد و دیگر نیازی به ریاضت و خانقاه و چرس و بنگ نیست. «برو این دام بر مرغ دگر نه» که ما گول این حرف ها را نمی خوریم. کسی که مدرسه امام صادق† را دیده و دلش به گفتار امامان منوّر شده با این اباطیل و اراجیف منحرف نمی شود. نمی دانم امروز چشم ما بر کدام احمق باز شده که این گونه گرفتار شدیم!(2)

صدای خنده حضار بلند شد.

دکتر حسین خان: حاج خلیل آقا، بفرمایید چای بدهند.

سینی چای به میان آمد و قلیان زیبایی در مقابل حاج محمدعلی گذاشته شد. حاج صمد آقا