تاریخ فلسفه و تصوف صفحه 47

گاهی به تک طینت صلصال فرو رفت غواص معانی

گاهی ز تک کَهگِل فخّار برآمد زان پس به جهان شد

گه نوح شد و کرد جهان را به دعا غرق، خود رفت به کشتی

گه گشت خلیل و به دل نار برآمد، آتش گُل از آن شد

یوسف شد و از مصر فرستاد قمیصی روشنگر عالم

از دیده یعقوب چو انوار برآمد نادیده عیان شد

حقا که هم او بود که اندر ید بیضا می کرد شبانی

درچوب شد و بر صفت مار برآمد زان فخر کیان شد

می گشت دمی چند بر این روی زمین را از بحر تفرّج

عیسی شد و بر گنبد دوّار برآمد تسبیح کنان شد

ج

بالجمله همو بود که می آمد و می رفت هر قرن که دیدی

تا عاقبت آن شکل عرب وار برآمد دارای جهان شد

منسوخ چه باشد به تناسخ که حقیقت آن دلبر زیبا

شمشیر شد و در کف کرّار برآمد قتّال زمان شد

ج

نی نی که هم او بود که می گفت «أنا الحق» در صورت بلها

منصور نبود آن که بر آن دار برآمد، نادان به گمان شد

رومی سخن کفر نگفته است و نگوید منکر مشویدش

کافر بود آن کس که به انکار برآمد از دوزخیان شد

ج

نیز، می گوید:

آنان که طلبکار خدایید، خدایید

حاجت به طلب نیست شمایید شمایید(1)

چیزی که نکردید گم از بهر چه جویید

کس غیر شما نیست کجایید، کجایید؟

در خانه نشینید و نگردید به هر روز

زیرا که شما خانه و هم خانه خدایید

ذاتید و صفاتید گهی عرش و گهی فرش

در عین بقایید و مبرّا ز فنایید

حرفید و حروفید و کلامید و کتابید

جبریل امینید و رسولان شمایید

حاج محمد علی، با دلی پرجوش و صدای خشن، گفت: بس است ما را! ما مزخرفات ملا را شنیدیم. دیگر نباید از این گونه اشعار بر زبان جاری نمایی.

دکتر حسین خان: خواهش می کنم صبر کنی تا کلمات و اشعار شاه نعمت الله ولی را نیز بگویند تا ما او را نیز بشناسیم و اباطیل صوفیه را نیک بدانیم و به این وسیله، حق بر ما روشن تر گردد؛ چنان که امیرالمؤمنین† فرمود:

بدانید که شما هرگز حق و رشد را نخواهید شناخت، تا آن که کسی را که آن را ترک کرده بشناسید؛ و به پیمان کتاب عمل نخواهید کرد، تا آن که کسی را که آن را شکسته و بدان وفا