تاریخ فلسفه و تصوف صفحه 50

در مرتبه ای رازق، در مرتبه ای مرزوق

در مرتبه ای مدیون، در مرتبه ای دیّان

در مرتبه ای حامل، در مرتبه ای محمول

در مرتبه ای دزد است، در مرتبه ای هم خان

در مرتبه ای دافع، در مرتبه ای مدفوع

در مرتبه ای محکوم، در مرتبه ای منّان

در مرتبه ای غافر، در مرتبه ای مغفور

در مرتبه ای مغلوب، در مرتبه ای گلدان

در مرتبه ای شاکی، در مرتبه ای واطی

در مرتبه ای موطوء، در مرتبه ای خندان

در مرتبه ای سارق، در مرتبه ای ممنوع

در مرتبه ای مملوک، در مرتبه ای امکان

در مرتبه ای فانی، در مرتبه ای مضطرّ

جدر مرتبه ای مقهور، در مرتبه ای پستان

ج

در مرتبه ای محسوب، در مرتبه ای مرضی

جدر مرتبه ای غمگین، در مرتبه ای شیطان

در مرتبه ای آدم، در مرتبه ای جن

در مرتبه ای احمق، در مرتبه ای حیوان

در مرتبه ای طفل، در مرتبه ای شیخ

در مرتبه ای جاهل، در مرتبه ای سودان

لازمه عقیده اینان آن است که تمام صفات و حالات مخلوق بر خدا جاری است، بلکه خود اوست که به اطوار مختلف جلوه می کند و تمام افعال فعل اوست؛ برخلاف قرآن که از اول تا به آخر بر اساس مباینت خالق با مخلوق است و آن که خالق منزه و مبرّاست از این که به حواس ظاهر و باطن ادراک شود. هرچه به حواس ادراک شود مخلوق است

و مخلوق بر چند قسم است: خبیث و طیب، مؤمن و کافر. مؤمن محبوب خداست؛ ولی کافر دشمن خداست و خداوند کفار و مشرکین را غضب فرموده و لعنت کرده است.

نزد صوفیه، تمام موجودات تجلیّات و اطوار وجود حقند و همه اعمال خلایق نیز فعل اوست ]سُبْحَانَهُ وَتَعَالَی عَمَّا یَقُولوُنَ عُلُوّاً کَبِیراً[.(1)

خداوند خود را در کلام مجیدش در این آیه شریفه منزه و مبرا فرموده از گفتار مشرکان. ولی نزد صوفیه، این کلام شریف صحیح نیست؛ چون تمام گفتارها گفتار اوست و خود او عین همه است و نمی شود خود را از گفتار خود تنزیه و تقدیس فرماید. این در حالی است که هر عاقلی می داند گفتار مشرکان گفتار خدا نیست و خدا از آن بیزار است؛ همچنین، پیغمبر و امامان n از آن بیزارند. خدای تعالی می فرماید: