تاریخ فلسفه و تصوف صفحه 52

هر کس مزاحی می نمود و مجلس با مودّت و صمیمیّت گرم شد.

دکتر حسین خان: خوب است اول نماز مغرب و عشا را بخوانیم و بعد مشغول صحبت شویم.

حاج صمد آقا: آقای دکتر، شاید بعضی ها از نماز خواندن مانع داشته باشند!

مجلس گرفت و خنده گرمی از همه ظاهر شد.

حاج صمد آقا: شوخی نکردم. چون حضرت آقا نماز ظهر و عصر نخواندند، گفتم شاید مانع داشته باشند.

در این هنگام، حاج خلیل آقا حرکت کرد و با صدای جذابی مشغول اذان شد و آقایان از جا برخاستند و وضو گرفتند. پس سجاده ها انداخته شد و هرکدام نماز خود را خواندند و بعد از تعقیب نماز، مجلس را مرتّب و منظّم کرده هر یک به جای خود قرار گرفتند و منتظر بیانات آقای دکتر شدند.

صدرالدین شیرازی و نظریه در وحدت وجود

دکتر حسین خان: از آقایان استدعا دارم که انصاف را از دست ندهید و عصبانیت و لجاجت را از خود دور کنید؛ چون این احساسات راه سالک را به آتش می رساند.

یکی از فلاسفه مسلمان صدرالمتألهین است که می گوید:

کلّ بسیط الحقیقه من جمیع الوجوه فهو بوحدته کلّ الأشیاء ؛(1)

هر چیزی که حقیقتش از تمام جهات بسیط باشد با وحدت و بساطتش عین همه اشیاست.

سپس ایشان چیزی را که از تمام جهات بسیط است منحصر در خدای تعالی دانسته است.

همو، در جای دیگر، گفته است:

إذا ثبت تناهی سلسله الموجودات من العلل و المعلولات إلی حقیقه واحده، ظهر أنّ لجمیع الموجودات أصلاً واحداً ذاته بذاته فیّاض للموجودات،