تاریخ فلسفه و تصوف صفحه 53

وبحقیقته محقّق للحقائق، وبسطوع نوره منوّر للسماوات والأرض. فهو الحقیقه والباقی شؤونه. وهو الذات و غیره أسماؤه ونعوته. و هو الأصل وماسواه أطواره وفروعه... ؛(1)

وقتی ثابت شد که زنجیره به هم پیوسته علل و معلول ها به حقیقت واحد باید منتهی شود، روشن می شود که همه موجودات را اصلی واحد هست، که همه موجودات فقط از ذات او جوشیده است و سرچشمه حقیقت همه حقایق اوست

و تابش نورش آسمان ها و زمین را روشن نموده است.

پس حقیقت فقط اوست و بقیّه شئون اویند؛ و ذات فقط اوست و دیگران اسامی و اوصاف اویند؛ و اصل اوست و همه ماسوا شاخه ها و اطوار و تحولات اویند... .

نیز، می گوید:

لیس فی الوجود إلّا ذاته وصفاته و أفعاله الّتی هی صور أسمائه ومظاهر صفاته ؛(2)

در دار وجود، جز ذات و صفات و افعال او، که صور اسامی او و مظاهر صفات اوست، چیز دیگر وجود ندارد.

نیز، می گوید:

وممّا ینبّهک علی أنّ وجوده تعالی وجود کلّ شیء، أنّ وجوده عین حقیقه الوجود وصرفه... . فهو الأصل و الحقیقه فی الموجودیّه وماسواه شؤونه وحیثیّاته. وهو الذات و ماعداه أسماؤه وتجلیاته. وهو النور وماعداه أضلاله ولمعاته... ؛(3)

یکی از چیزهایی که تو را آگاه می کند بر این که وجود خدای تعالی وجود همه

1- شواهد الربوبیه، ص50.
2- اسرارالآیات، ص24.
3- اسرارالآیات، ص37.