تاریخ فلسفه و تصوف صفحه 68

حاج صمد آقا: عجب مکاشفاتی دارند و عجب به معراج می روند! شیطان آن ها را فریب داده است. این معراج تازگی ندارد و در زمان های پیش برای دانشمندان قبل از اسلام هم اتفاق افتاده است و شیطان آنان را نیز به معراج برده است؛ چنان که نقل کرده اند:

اردای ویراف که در سال 5763 بعد از هبوط و در زمان اردشیر بابکان می زیسته است به معراج رفت و سه جام شراب خورد و بیهوش افتاد و یک هفته بیهوش بود و شش تن حکیم اطراف او بودند تا آن که به هوش آمد. پس، بر پای خاست و دبیری را پیش طلبید و صورت مکاشفات و مشاهدات خود را بگفت تا او نوشت که به عرض اردشیر برساند.

گفت: چون بخفتم، فرشته بهشتی آمد، دست مرا گرفت و مرا به پل صراط رسانید. آن گاه، جبرئیل در رسید و مرا به عرش برد و فرشتگان و بهشتیان را دیدم و در حضرت یزدان نماز بردم. آن گاه، طبقات مردم را دیدم و از حال یک یک بازپرس کردم و ارواح جمیع اصناف را دیدم و مقام هر یک را بدانستم. آن گاه، مرا به دوزخ آوردند و اهالی دوزخ را تن به تن دیدم و کیفر هر گناه را دانستم. بعد از آن، فرشتگان مرا به عالم عنصر آوردند. و سپس ترویج دین زردشت نمود.(1)

حاج محمدعلی: نتیجه مکاشفات این دانشمند حقانیت دین زردشت(2) بود که ترویج داد. بلی معراجی که به سبب سه جام شراب حاصل شود بهتر از این نمی شود؛ مانند معراج محیی الدین که مرتبه علی† را از مرتبه ابی بکر و عثمان پست تر دید.

در چنین مکاشفاتی است که شیطان در قلوب آنان القا می کند که خدای عظیم و مالک و قادر تنزل رتبه دارد؛ به نحوی که خلق ضعیف ناتوان را از تطورات او دانسته افعال

و اعمال بندگان را نسبت به او می دهند. بر اثر این مکاشفات شیطانی، خود را واصل به او و فانی در او پنداشته از بندگی و عبادت بی نیاز می بینند.

دادِ «لَیسَ فِی جُبَّتِی سِوی الله» می زنند و عالم وجود را عین او دانسته «لَیْسَ فِی الدَّارِ غَیْرَهُ دَیَّار» می سرایند.