تاریخ فلسفه و تصوف صفحه 71

مرحوم مقدس اردبیلیŠ می نویسد:

صاحب کتاب بیان الادیان نقل کرده که اصل حلول و اتحاد از جرمانیه که طایفه ای از صابئین هستند می باشد.(1)

شهرستانی درباره این گروه می گوید:

جماعتی از طایفه صابئین اند، که صانع معبود را واحد و کثیر می دانند.(2)

یعنی وحدت در عین کثرت و کثرت در عین وحدت.

وی همین عقیده را در کتاب نفایس الفنون از ایشان نقل می کند و بعد می گوید:

مذهب ایشان آن است که باری تعالی در صورت اشخاص، خود را اظهار کند

و به صور اشخاص متشخص شود.(3)

در جنات الخلود نیز گفته است:

صابئین به حلول و تناسخ قائل اند.(4)

در کتاب سیر حکمت در اروپا، آمده که برمانیدس (متولد 636 قبل از میلاد حضرت مسیح) قائل به وحدت وجود بوده و گفته:

پس وجود یکی است و پیوسته و نامحدود... و شخص خردمند جز به وجود واحد که کلّ وجود و وجود کل است قائل نتوان شد.(5)

نیز، نقل شده که:

استاد برمانیدس اکسنوفانِ حکیم (در سال 600 قبل از میلاد) کل کائنات را یک

1- ر.ک: حدیقه الشیعه، ص566.
2- الملل و النحل، ج2، ص54: إنّ الصانع المعبود واحد و کثیرٌ.
3- نفایس الفنون، ج2، ص281.
4- ر.ک: جنات الخلود، ص67 .
5- سیر حکمت در اروپا، ج1، ص9 10.