تاریخ فلسفه و تصوف صفحه 79

قرآن کریم راه ترقی و هدایت و سعادت را عبادت و تقوا قرار داده و معرفت را فطری بشری دانسته و راه زیاد شدن معرفت را اطاعت نور عقل که حجت باطنی است

و پیامبران و اوصیا که حجج ظاهری اند معرفی کرده است.

آیا راه قرآن و پیامبران و رسولان و امامان‰ که ترقی و کمال را در عبادت و تقوا می دانند با راه بشر که برای رسیدن به مقام وصال به غنا و موسیقی روی آورده اند و از نگاه کردن به زیبا رویان دوری نمی کنند و آن ها را تطورات و شئون حقّ متعال می دانند و بلکه می گویند خدا در زیبا رویان بیشتر تجلی کرده و قرب به آن ها را وصال معشوق دانند یکی است؟!

ذوالنون مصری می گوید:

الأصوات الطیّبه مخاطبات و إشارات إلهیّه استودعها عند کلّ طیّب وطیّبه ؛(1)

صداهای خوب خطاب ها و اشاره های الهی است که خداوند آن ها را نزد هر مرد

و زن خوبی به ودیعه گذاشته است.

سمنون محب، که از مشایخ صوفیه و معاصر جنید بوده، می گوید:

السماع نداء من الحقّ للأرواح، والوجد عباره عن إجابه الأرواح لذلک النداء، و الغشی عباره عن الوصول إلی الحقّ ؛(2)

غنا و صدای خوش ندایی است از جانبِ حق برای ارواح و وجد و شعف اجابت ارواح است به آن صدا و غش کردن عبارت است از واصل شدن به حقّ.

راه بشر در شناخت خدا راهی است که از افکار و آرای زمینی و قیاس حاصل شده است و پسینیان از پیشینیان اخذ کرده اند و هر یک با فکر و اندیشه خود به تکمیل آن پرداخته اند و به اندازه طاقت بشری، فکر خود را به جولان آورده در کشف حقایق و صفات و افعال باری تعالی تکلّم نموده اند.