تاریخ فلسفه و تصوف صفحه 82

در تحصیل فلسفه کردند. دو کس ایشان که فارابی و ابوعلی باشند، در ترویج کفرهای فلاسفه سعی بلیغ نمودند. و سنیان فارابی را معلم ثانی نام کردند و ابوعلی را شیخ رئیس نامیدند... و مولانا نفیسی که از اعاظم، افاضل، اطبا است در کتاب شرح اسباب گفته که فارابی مبتلا به مرض مالیخولیا بوده و نقل کرده که بسیاری از فلاسفه مثل افلاطون و نظرای او به مرض مالیخولیا گرفتار بودند و ابوعلی چنان که اهل تاریخ نقل کردند معروف به شرب خمر بوده... . (1)

در ناسخ التواریخ، در احوال ارسطاطالیس، مطالبی آمده که خلاصه آن چنین است:

مأمون از مَلِک روم کتب حکمت را خواست. او با صنادید دولت مشورت کرد؛ اجازت کردند... و گفتند: این کتب در میان هر طبقه شایع گردد، قواعد شریعت

و ملتِ ایشان را متزلزل کند... پس پنج شتر بار کردند و فرستادند. پس بنی عباس عده ای را برای ترجمه آن گماشتند؛ مِن جمله: حنین بن اسحاق و حبش بن حسن و ثابت بن قره و غیرهم. و هر یک را ماهی پانصد دینارِ زرِ خالص دادند؛ بلکه هرچه خواستند، دادند.(2)

در بحارالانوار، علامه می نویسد:

این جنایت بر دین و ترویج کتاب های فلسفی در میان مسلمین از جمله بدعت های خلفای ستمکار و دشمن امامان دین است که به خاطر دور کردن مردم از ائمّه و شریعت روشن الهی صورت گرفته است.

دلیل بر این سخن مطلبی است که صفدی در شرح لامیه عجم ذکر کرده است (3)

و آن این که مأمون، آن گاه که با بعضی از پادشاهان مسیحی که به گمانم پادشاه جزیره قبرس باشد معاهده صلح امضا کرد، از آن ها خزینه کتاب های یونانی را درخواست نمود. نزد آنان، مجموعه ای از این کتاب ها در اتاقی موجود بود که کسی از

1- روضات الجنات، ج7، ص324 325.
2- ر.ک: ناسخ التواریخ (هبوط آدم)، ج3، ص382 383.
3- بحارالأنوار، ج60 ، ص197 (باب 34 از ابواب العناصر الکائنات... از کتاب السماء و العالم).