تاریخ فلسفه و تصوف صفحه 88

نیز از جمله حرام های قطعی، به بیان صریح قرآن و روایات و عقل و اجماع، ریاست(1)؛ یعنی انسان برای غیر خدا عبادت کند و رضایت غیر خدا را در نظر داشته باشد.

ولی طبق گفته صوفیه، موضوع ریا منتفی است؛ انسان هرچه را عبادت کند خدا را عبادت کرده است. بنابراین، دو آیه ]لَاأَعْبُدُ مَا تَعْبُدُونَ(2)[ و ]وَلَا أَنَا عَابَدٌ مَا عَبَدتُمْ(3)[ معنا ندارد.

همچنین، از واضحات است که اساس قرآن و دین بر این است که مخلوق با افعال و اعمالشان تقسیم می شوند به مؤمن و منافق و کافر... از این میان، فرد مؤمن مورد عنایات و الطاف پروردگار است و بهشت و نعمت های بی پایان برای اوست و افراد منافق و کافر

و مشرک مورد لعنت و غضب پروردگارند و عذاب جهنم برای آنان است.

این مطلب از مسلمات تمام ادیان و شرایع الهی است.

ولی به عقیده صوفیه، در دار وجود، غیر او دیّاری نیست و وجود خیر محض است؛ پس خالق و مخلوق و کافر و مؤمن و جهنم وبهشت یک حقیقت است و تمام خیر محض است و شر و بد و قبیح واقعیتی ندارد و عذابی و دردی وجود ندارد.

بر همین اساس، ایشان منکر جهنم می شوند؛ و چه بسیار از ضروریات دین که آن ها منکر شده اند.

نیز، در آیات کریمه قرآن، شیطان مذمت شده و دشمن خدا و پیامبران و اولیای الهی نام گرفته است و خداوند مؤمنین را امر به دشمنی او کرده.(4)

1- ر.ک: الکافی، ج2، ص293 (باب الریاء)؛ بحارالأنوار، ج69، ص265 (باب 116 از ابواب الکفر و مساوی الأخلاق از کتاب الایمان و الکفر).
2- الکافرون (109)، آیه 2: من آن بت ها را که شما به خدایی می پرستید، هرگز نمی پرستم.
3- الکافرون (109)، آیه 4: و نه شما، یکتا خدای معبود را پرستش خواهید کرد.
4- مانند سوره فاطر (35)، آیه 6 : ]إِنَّ الشَّیْطَانَ لَکُمْ عَدُوٌّ فَاتَّخِذُوهُ عَدُوّاً[ و سوره البقره (2)، آیه 168: ]وَ لَا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّیْطَانِ إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُبِینٌ[.