تاریخ فلسفه و تصوف صفحه 93

بفهمند و اصول دین را از راه افکار و آرا و براهین بشری اثبات نمایند؛ ولی از هر دو ماندند و محجوب شدند و حق علم قرآن را ضایع کردند و از نور علم غافل شدند و اسم علم را بر معلوم تصوری و تصدیقی گذاشتند، با آن که علم غیر معلوم است و فهم غیر مفهوم است.

اینان از درک نور مقدس عقل که حجه الله باطنی است محجوب شدند و آن را عبارت از کمال نفس برای استخراج نظریّات از ضروریات و بدیهیات دانستند.

آن گاه، برای اموری که با آرا و افکار و قیاس های بشری اثبات کردند، شواهدی از آیات متشابه آوردند و آن ها را با آرا و نظریات خود تطبیق و تأویل کردند و برای کشف مراد و مقصود آیات متشابه، به روایات اهل بیت مراجعه ننمودند؛ بلکه آن ها را به محکمات هم رد نکردند و حتی از قرائن صدر و ذیل آیه نیز غفلت کردند. پس در ضلالت و گمراهی افتادند.

در این هنگام، حاجی خلیل آقا گفت: مشهدی محمد، یک دوره چای بده. تا شام حاضر شود، آقای صباحی می تواند رفتار فلاسفه و عرفا را با آیات محکم و روایات متواتر بیان فرماید.

سپس حاج خلیل آقا برای تدارک شام برخاست و مشهدی محمد هم چای حاضر کرد

و برای آقایان آورد.

صباحی: آقایان، دانشمندان بشری اصول دین را با آرا و افکار و قیاس ها و براهین ساخته خود معنا و تفسیر و از علوم و معارف قرآن دوری می کنند و به تأویل و توجیه آن ها دست می زنند؛ یعنی اگر آیه یا روایتی برخلاف برهان ساختگی خودشان باشد، آن را تأویل و توجیه می نمایند. خداوند متعال در این باره می فرماید:

]فَأَمَّا الَّذِینَ فِی قُلُوبِهِمْ زَیْغٌ فَیَتَّبِعُونَ مَا تَشابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَهِ وَابْتِغَاءَ تَأْوِیلِهِ وَمَا یَعْلَمُ تَأْوِیلَهُ إِِلَّا اللهُ وَالرَّاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ(1)[ ؛

اما کسانی که در دل هایشان کجی و انحراف است از متشابهات قرآن