خطر مادی شدن دین صفحه 116

1- سوره ی انعام، آیه ی 2.

تعالی و این همان اجل محتومی است که تغییر نمی پذیرد و به همین جهت آن را مقید کرده به عنده، یعنی نزد خدا. به طور مسلّم چیزی که نزد خداست دستخوش تغییر نمی شود زیرا فرمود: «مَا عِندَکُمْ یَنفَدُ وَمَا عِندَ اللّهِ بَاقٍ»(1) آنچه نزد شما است فناپذیر و آنچه نزد خدا است باقی و پایدار است.

تفاوت اجل در انسان را از آن جهت عرض کردم که روشن شود در هر حال زندگی یک فرصت محدود است، و اگر بتوان بر اساس سنت الهی طول آن را تغییر داد به آن معنی نیست که بتوان آن را در اختیار گرفت، ولی در موضوع تمدن ها انتخاب های متفاوت انسان نقشی در طول آن تمدن ندارد، بلکه در هلاک شدن و یا به ثمررسیدن آن تمدن نقش دارد.

قرآن می فرماید: «وَلَوْ یُؤَاخِذُ اللّهُ النَّاسَ بِظُلْمِهِم مَّا تَرَکَ عَلَیْهَا مِن دَآبَّهٍ وَلَکِن یُؤَخِّرُهُمْ إلَی أَجَلٍ مُّسَمًّی فَإِذَا جَاء أَجَلُهُمْ لاَ یَسْتَأْخِرُونَ سَاعَهً وَلاَ یَسْتَقْدِمُونَ»؛(2)

و اگر خداوند مردم را به جهت ظلمشان بگیرد، هیچ جنبنده ای بر روی زمین باقی نمی ماند لیکن کیفر آنان را تا وقتی معین به تأخیر می اندازد و چون اجلشان فرا رسد ساعتی نمی توانند آن را پس و پیش کنند.

علامه ی طباطبائی«رحمه الله علیه» می فرمایند: اجل مسمّی نسبت به فرد فرد انسان همان مرگ آن ها است و نسبت به امت ها، انقراض ایشان است و