خطر مادی شدن دین صفحه 138

می رسند.(1)

هر چند بنی عباس می توانستند با کیفیت اسلامی دوره خود را به انتها برسانند ولی این کار را نکردند.

آری دینداران می روند ولی دین نمی رود و هرکس از طریق دین می تواند بودن خود را به کیفیت مطلوب برساند و برود. در این راستا فرصت امتحان برای هر قوم و ملتی محدود است ولی کیفیت امتحان دادن در این فرصتِ محدود، نامحدود است و می توانند خود را به عالی ترین درجات ممکن برسانند.

علت ماندن ظالمان

ممکن است سؤال شود چرا خداوند انسان های ظالم را از صفحه ی زمین نمی زداید و چرا ظالمان امکان تحرک و فعالیّت دارند؟ در جواب باید متوجه بود که براساس آیات مطرح شده، قصه ی نابودی امت های ظالم و تمدن های فاسد در کتاب معلومی مشخص شده است که چه موقعی در ظلم خود اوج می گیرند و چه موقعی افول می کنند و مدت بقاء آن ها ثابت است و نه جلو می افتد و نه عقب و بر همین اساس نباید تصور کرد علت ادامه ی حیات تمدن ها یا دولت های ظالم زرنگی خودشان است. همان طور که انسان ها متولد می شوند و می میرند یک تمدن و یک سلسه ی حکومتی هم دور خاص و منحنی خاصی دارد. و بر همین اساس خداوند می فرماید: «وَمَا أَهْلَکْنَا مِن قَرْیَهٍ إِلاَّ وَلَهَا کِتَابٌ مَّعْلُومٌ»؛(2) و ما هیچ جمعی را هلاک