خطر مادی شدن دین صفحه 139

1- شیخ مفید، الارشاد، ج 2، ص 192.

2- سوره ی حجر، آیه ی 4.

نکردیم مگر آن که برای آن ها کتاب معلوم و فرصت مشخصی بود و چون آن فرصت به سر آمد آن ها را هلاک کردیم. معنی کلمه ی قَرْیه با آنچه ما در فارسی به کار می بریم فرق می کند، با دقت در آیات قرآن بهتر است «قریه» را به معنی تمدن معنی کنیم. در آیه ی فوق می گوید: هلاکت تمدن ها در کتاب معلومی مشخص شده و اجل آن ها نه جلو می افتد و نه عقب. انسان ها و فرهنگ ها و تمدن ها در فرصتی که در اختیار دارند امتحان می دهند که یا در بستر احکام الهی و دین خدا آن فرصت را به انتها برسانند و یا در بستر پشت کردن به دین پروردگار و به همین جهت است که عرض می شود اسلام تغییر نمی کند ولی این ملت ها هستند که اسلام را می پذیرند و طبق آن عمل می کنند و یا به آن پشت می کنند. هر ملتی در هر فرصتی باید امتحان بدهد، ماندن آن ها منحنی خاصی دارد که از جایی شروع می شود و به اوج خود می رسد و سپس سیر نزولی آن شروع می شود.

از میان رفتن تمدن ها و سلسله ها حتمی است، چه تمدن فراعنه باشد و چه تمدن یونان و روم و چه سلسله ی اموی و یا بنی عباس، به همین جهت هم از صدر اسلام همه به عنوان تمدن آمدند و رفتند، چه حق بودند چه باطل. زیرا همچنان که عرض شد قرآن می فرماید: «تِلْکَ الاَیّامِ نُداوِلُها بَیْنَ النّاسِ وَلِیَعْلَمَ اللّهُ الَّذِینَ آمَنُواْ وَیَتَّخِذَ مِنکُمْ شُهَدَاء وَاللّهُ لاَ یُحِبُّ الظَّالِمِینَ»؛(1) این روزگار را بین مردم می گردانیم تا شخصیت مؤمنین روشن شود سپس در ادامه می فرماید: «وَلِیُمَحِّصَ اللّهُ الَّذِینَ آمَنُواْ وَیَمْحَقَ