خطر مادی شدن دین صفحه 145

1- جهت تفصیل این نکته به کتاب«فرهنگ مدرنیته و توهم» از همین مولف رجوع فرمایید.

همچنان که سُنن هستی ثابت اند ولی سنت های ثابت الهی بر اساس شرایط خاص ظهور می کنند و چون آن شرایط تغییر کرد زمینه ی ظهور آن ها نیز تغییر می نماید و دیگر در زمینه ی تغییر کرده ظهوری از آن سنت را نمی یابید. دین هم به همین معناکه سنت ها ماندنی است همواره می ماند، ملتی که دین را پذیرفت، زمینه ی ظهور دین را فراهم نموده است و از آن جایی که آن ملت کتاب معلومی دارد، می رود و دین در شرایط جدید ظهور می کند پس می توان گفت: امت ها مثل انسان ها مرگ دارند ولی دین از آن جهت که یک حقیقت برین است مرگ ندارد، همان طور که نفس ناطقه ی انسان مرگ ندارد منتها در بدن خاصی ظهور می کند و انسان در فرصتی معین آن بدن را به کار می گیرد و پس از آن فرصت، نور نفس ناطقه از پنجره ی بدن رخت برمی بندند و در حیات برزخی به زندگی خود ادامه می دهد. تمدن ها و فرهنگ ها از آن جهت که جنس عالم ماده اند و مربوط به انسان ها هستند شبیه حرکات ما در بدنمان می باشند، ظهورمی کنند و به انتها می رسند.

آنچه تا به حال تحت عنوان تمدن اسلامی در دوره های امویان و عباسیان ظهور کرد بهره ای از تمدن اسلامی به معنی واقعی در آن نبود، بهتر آن است که بگوئیم تمدن امویان و عباسیان که از مسلمانان در آن استفاده شده بود؛ و لذا مثل هر تمدن بشری دیگر رفتنی بود و رفت. منتها همچنان که عرض کردم آن تمدنی که امام زمان عجل الله تعالی فرجه پایه گذار آن خواهند بود تجلی سنت «وَالْعاقِبَهُ لِلمُتَّقین» است که بحث آن شد.