خطر مادی شدن دین صفحه 147

1- سوره ی نحل، آیه ی 61.

می نمود هیچ جنبنده ای روی زمین نمی ماند و لکن گرفتن آن ها را تا سرآمدی مشخص و اجلی مسمی به تاخیر می اندازد پس چون آن سرآمد به انتها رسید دیگر نه ساعتی به عقب انداخته می شود و نه جلو.

ظلم و ستم و اساساً کارهای غیر الهی مردم بی جواب گذاشته نمی شود و آن ها را تا حد هلاکت جلو می برد ولی از این که می بینید هنوز زندگی اهل کفر ادامه دارد نباید نتیجه گرفت پس نظام الهی نسبت به اعمال ظالمانه بی تفاوت است و یا این که کار آن ها صحیح است وگرنه نابود می شدند. همان طور که آیه می فرماید باید متوجه بود سنتی در عالم هست که خداوند به ظالمان مدتی مهلت می دهد و اگر به جهت ظلمشان آن ها را در همان مرحله می گرفت هیچ جنبنده ای بر روی زمین نمی ماند و فرصت برگشت و عبرت گرفتن منتفی بود. مهلت خدا را باید درست تحلیل کنیم و زوایای متفاوتِ فرصتِ داده شده را درست بشناسیم، با این نگاه است که قرآن به انسان بصیرت های خوبی می دهد. باید متوجه بود که اولاً: هرگز ظلم بی جواب نمی ماند. ثانیاً: جواب آن پس از طی مراحلی و فرصت هایی داده می شود، و لذا نباید تصور کرد چون حاکمان ظالم هنوز نابود نشده اند پس ظلم آن ها بی جواب خواهد ماند و یا برای همیشه ادامه خواهد یافت. و از گردونه ی هلاکت رها شده اند. در حالی که خداوند می فرماید: «وَجَعَلْنَا لِمَهْلِکِهِم مَّوْعِدًا»(1) و برای هلاکت آن ها موعدی قرار دادیم. و این آیه حقیقی ترین پنجره ای است که می توان جایگاه حاکمیت های ظالم را به درستی نگریست.