خطر مادی شدن دین صفحه 68

1- مستدرک الوسائل، ج 5، ص 229.

2- تفسیر صراط مستقیم، سید حسین بروجردی، ج 3، ص 374.

جوانی شان که عقل چون و چرا است، بیدار می شود جوابی برای سوالاتی که در مورد دین برایشان پیش می آید ندارند و لذا نمی توانند دینداری را ادامه دهند، چون دینی که برای آن ها ترسیم کرده بودیم یا تقلیدی بود یا احساساتی، مثلاً تصویر آبشاری را که همراه با چهچه بلبل و شُرشُر آب بود به او نشان می دهیم که در کنار آن، کودکی در حال نمازخواندن است و خوشحال می شویم که فرزندمان را نیز علاقه مند به نمازخواندن کردیم، غافل از این که او به جهت علاقه ای که به آبشار و چهچه بلبل داشت براساس تداعی معانی و شرطی شدن، نماز خواند. این نوجوان هر وقت نماز می خواند در حقیقت نماز نمی خواند بلکه به یاد آبشار و چهچه بلبل می افتد و این ها برایش تداعی می شود. و چون می خواهد خود را در آن فضا احساس کند نماز می خواند تا خیال خود را جهت ارتباط با آن فضا تغذیه کند، آری در ابتدا چنین کاری اشکال ندارد ولی چون صورت های خیالی پس از مدتی از ذهن می رود اگر عقل و قلبِ او هدایت نشود، پس از مدتی دیگر نماز نمی خواند. لذا تأکید می شود باید به تدریج جنبه های معنوی دین را به فرزندانمان بشناسانیم و آن ها را متوجه عالم غیب نمائیم، نه این که غیب را در حد محسوسات پائین بیاوریم بلکه باید انسان را بالا ببریم تا با عالم غیب ارتباط پیدا کند و در این راستا موضوع خودشناسی یا معرفت نفس شروع خوبی است چون نظرها به موضوعی می افتد که در عین مجرد بودن قابل احساس به علم حضوری است.