نظام خانواده در اسلام صفحه 299

در کتاب شریف غررالحکم در باب عقل از امیرالمؤمنین (علیه السلام) روایت شده :

اَلْعاقِلُ مَنْ غَلَبَ هَواهُ وَ لَمْ یَبِعْ آخِرَتَهُ بِدُنْیاهُ ، اَلْعاقِلُ مَنْ عَصی هَواهُ

فی طاعَهِ رَبِّهِ ، الْعاقِلُ مَنْ یَمْلِکُ نَفْسَهُ اِذا غَضِبَ وَ اِذا رَغِبَ وَ اِذا رَهِبَ ، شیمَهُ الْعُقَلاءِ قِلَّهُ الشَّهْوَهِ وَ قِلَّهُ الْغَفْلَهِ . [71]

عاقل کسی است که بر هوای نفسش غالب باشد ، و آخرتش را به دنیایش نفروشد ، عاقل برای طاعت رب نسبت به هوای نفس عاصی است ، عاقل به وقت خشم ، رغبت ، و

ترس مالک خویش است ، اخلاق عاقلان شهوت اندک ، و کمی غفلت است .

رسول حق (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمود :

اِنَّما یُدْرِکُ الْخَیْرُ کُلُّهُ بِالْعَقْلِ ، وَ لا دینَ لِمَنْ لا عَقْلَ لَهُ . [72]

تمام خیر به وسیله عقل به دست می آید ، و آنکه عقل ندارد ، دین ندارد .

در روایات بسیار مهم آمده ، ثواب و عقاب انسان در قیامت منوط به عقل اوست ، زیرا عقل ملاک مسئولیت و تکلیف و وظیفه است ، [73] و این انسان است که باید در تشخیص حق و باطل و خیر و شر و روی آوردن به واقعیات از عقل استفاده کند ، تعطیل عقل گناهی بزرگ و نابخشودنی است .

بر سرپرست خانواده لازم است جهت بهره گیری از عقل ، که چراغ حق ، رسول الهی در باطن ، مایه درک حق و باطل و خیر و شر می باشد ، به حفظ آن از هجوم طوفان شهوات ، آمال ، غرائز ، مفاسد بکوشد ، و نگذارد عقل خود و خانواده اش اسیر هوای نفس و شهوات خارج از حد شود ، که از کارافتادن عقل ، انسان را از رتبه آدمیت ساقط ، و به میدان حیوانیت می برد .