مدیریت و فرماندهی در اسلام صفحه 16

آیا جز از موضع قدرت سخن گفتن، در برابر افراد بی منطق و فاقد اخلاق می توان، اقدام مثبتی انجام داد و اقامه «قسط» و «عدل» کرد؟!

البتّه بی تردید، توده های مردم را باید از طریق آگاه سازی و تربیت صحیح و احیای ارزشهای اخلاقی به این هدف دعوت نمود، ولی در برابر زورگویان، چگونه باید اقامه قسط کرد؟ جز از طریق حکومت؟

و بالاخره آزادی انسانها از زنجیرهای اسارت، یکی دیگر از اهداف اصیل بعثت پیامبران است که در قرآن مجید. صریحاً به این تعبیر آمده است:

«وَ یَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَ الاَْغْلالَ الَّتی کانَتْ عَلَیْهِمْ...; او (پیامبر اسلام) بارهای سنگین و زنجیرهائی را که بر آنها بود (از دوش و گردنشان) برمی دارد.»(2)

درست است که بخش مهمی از «إِصْر»(3) و «أغْلال» و زنجیرهای اسارت فکری را با تعلیم و تربیت صحیح می توان از میان برداشت; ولی چگونه می توان قبول کرد که بدون دست داشتن زمام حکومت، گشودن زنجیرهای اسارت سیاسی و نظامی و اقتصادی و حتّی اسارت فرهنگی امکان پذیر است؟!

درست است

که هدفهای جزئی و نزدیک، در تمام مدیریّتها و فرماندهی ها، و یا مجازات و کیفر را «اصر» می گویند، به خاطر محدودیّتهائی است که برای انسان ایجاد می کند.

پاورقی

1 اشاره به این است که دانشمندان اجتماع نباید در برابر گرسنگی مظلومان و شکمخوار ستمکاران خاموش بنشینند. علی(علیه السلام) به خاطر همین تعهّد و رسالت بود که در آن شرایط دشوار، مسؤولیّت حکومت را پذیرفت و فرمود: «... وَ ما أَخَذَ اللّهُ عَلَی الْعُلَماءِ أَلاّ یُقارُّوا عَلی کِظَّهِ ظالِم وَ لا سَغَبِ مَظْلُوم، لاََلْقَیْتُ حَبْلَها عَلی غارِبِها...; و اگر نبود عهد و مسؤولیّتی که خداوند از علماء و دانشمندان (بر جامعه) گرفته که در برابر شکمخواری ستمگران و گرسنگی ستمدیدگان سکوت نکنند، من مهار شتر خلافت را بر پشتش می افکندم!(نهج البلاغه خطبه سوّم).

2 سوره اعراف، آیه 157.

3 «اِصْر» در اصل لغت به معنی نگهداری و محبوس کردن است و به هر کار سنگینی که انسان را از فعّالیّت باز می دارد «اصر» گفته می شود، اگر عهد و پیمان