مدیریت و فرماندهی در اسلام صفحه 21

و این مرحله، دقیقاً اجرا شد هر چند جان پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلم) در این راه سخت به خطر افتاد ولی خداوند که او را برای رسالت عظیمی ذخیره کرده بود از خطر رهائیش بخشید.

امّا در همان موقع که پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلم) نیز در مکّه بود، گامهای مؤثّر دیگری با مدیریّت بسیار حساب شده، برای گسترش آئین جدید و تشکیل حکومت اسلامی، به عنوان یک اهرم نیرومند برای رسیدن به اهداف اسلامی و انسانی، برداشت; از جمله:

1 در عصر جاهلیّت، مراسم حج، هر چند توأم با خرافاتی بسیار، انجام می شد; زیرا

حج جزء آئین ابراهیم(علیه السلام) بود و بقایای این آئین، آمیخته با خرافات زیاد در میان مشرکان عرب، وجود داشت; پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلم) در موسم حج با گروههای از مردم «جزیره العرب» که به مکّه می آمدند به طور پنهانی ملاقات کرد و هسته بندی بیعت و پیمان مردم مدینه نیز در همین ایّام حج صورت گرفت.

در یکی از همین مراسم بود که در گردنه معروف «منی» رسول خدا(صلی الله علیه وآله وسلم) با نمایندگان مردم مدینه ملاقات نمود. آنها با وی به عنوان «پیامبر و رهبر»، بیعت کردند. این پیمان به عنوان «پیمان عَقَبه اولی» شهرت یافت.

در موسم دیگری از حج، یک گروه 73 نفری که چند تن از آنان از زنان بودند، مجدداً با پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلم) در «عقبه» ملاقات و بیعت کردند و «پیمان عَقَبه ثانیه» در آنجا بسته شد.

این هیأت، پس از بازگشت به مدینه، مقدّمات هجرت پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلم) و تأسیس حکومت اسلامی را فراهم ساختند. و به این ترتیب مسأله هجرت به صورت یک واقعه بزرگ و سرنوشت ساز دینی و سیاسی، حدّاقل از دو سال قبل از هجرت پی ریزی شده بود.(1)

پاورقی

1 سیره «ابن هشام»، جلد اول، اقتباس از صفحات 431 467.