مدیریت و فرماندهی در اسلام صفحه 29

پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلم) فرمود: «در اینجا شدّت عمل به خرج خواهیم داد، و با این که آماده نبرد نیستم با آنها پیکار خواهم کرد!»(1)

سپس به زیر درختی که در آنجا بود، آمد، و با همه تجدید بیعت کرد; دست به دست یک یک از مسلمانان داد و از آنان پیمان گرفت که تا پای جان بایستند.

رسول اکرم(صلی الله علیه وآله وسلم) با این کار از یک سو روحیّه مسلمانان را فوق العاده تقویت کرد، و عزم آنها را در برخورد قاطع با دشمن که معیارهای شناخته شده انسانی را زیرپا گذارده بود، محکم نمود; و از سوی دیگر، با این قاطعیّت، لرزه بر اندام دشمن افکند که چگونه یک گروه کوچک بی ساز و برگ جنگی که سلاحشان فقط همان شمشیرهایشان بود که در عرف عرب آن روز جزء وسائل سفر محسوب می شد آن هم در فاصله بسیار دور از خانه و کاشانه خود، آماده اند با جمعیّت عظیم شهری چون مکّه بجنگند!

سران قریش سخت جا خوردند، و برای بستن پیمان عدم تعرّض، پیشقدم شدند; و پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلم) به خاطر عقب نشینی دشمن، و مصالح فراوانی که آن معاهده صلح در کوتاه مدّت و دراز مدّت داشت، آن را پذیرفت. پیمان صلح حدیبیّه بسته شد، و مسلمانان با پیروزی به مدینه بازگشتند; و این بیعت، «بیعت شجره» یا «بیعت رضوان»(2) خوانده شد که در قرآن مجید (آیه 18 سوره فتح) از آن یاد شده است.

مدیریّت پیامبر اسلام هم در جنگ عجیب بود و هم در صلح!

پاورقی

1 تفسیر مجمع البیان، سوره

فتح.

2 سیره ابن هشام، ج سوم، ص 330.