مدیریت و فرماندهی در اسلام صفحه 31

برخی از متخصّصین امور نظامی که اخیراً روی کارهای نظامی و سیاسی پیامبر اسلام(صلی الله علیه وآله وسلم) مطالعه کرده اند به وضوح نشان داده اند که پیامبر بزرگ اسلام(صلی الله علیه وآله وسلم) در آئین نبرد نیز بینش فوق العاده ای داشته است; و با برداشتهای دانش نظامی، ثابت کرده اند که پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلم) فرمانده بزرگ اسلام، حتّی در روش نبرد نیز همتا و مانند ندارد; و اگر ما به دیده عبرت در وظایفی که او در آن موقعیّت دشوار، با وسائل مادّی اندکی که در مقایسه با نیروی دشمنانش در اختیار داشت، بنگریم، به عظمت کارهای او پی خواهیم برد.

فی المثل یکی از فرماندهان عرب در کتاب خود درباره استفاده پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلم) از شیوه های جنگ روانی چنین می نویسد:

«پیغمبر اسلام(صلی الله علیه وآله وسلم) از شیوه های جنگ روانی در بزرگترین نبردها و غزوات خویش سود می جست تا آنجا که خود می فرمود: ,من با ایجاد رعب و ترس، پیروزی یافتم! ،; در فتح مکّه نقش جنگ روانی در تحقّق پیروزی بر دشمن، بدون

بهره گیری از سلاح و بدون خونریزی، به وضوح بر ما متجلّی می گردد!»(2)

خلاصه، از این ریزه کاریها و روشهای دقیق و حساب شده ای که از ظرافت خاصّی برخوردار و با شهامت و شجاعت و قاطعیّت فوق العاده ای آمیخته بود، در برنامه زندگی پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلم) فراوان است که از «مدیریّت بی نظیر و فرماندهی عظیم» او حکایت می کند.

به خواست خدا، در بخشهای آینده، نکات فراوانی از این قبیل را از نظر می گذرانیم. امّا فعلا هدف تنها روشن ساختن این حقیقت است که برای ما مسلمانان، یکی از غنی ترین منابع، برای مطالعه مسائل مربوط به «مدیریّت» و «فرماندهی»، دقّت و مطالعه تحلیل گرانه در تاریخ زندگی پیغمبر گرامی اسلام(صلی الله علیه وآله وسلم)و امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) است که در تمام ابعادش الهامبخش برای همه «مدیران» و «فرماندهان» می باشد.

پاورقی

1 سوره انفال، آیه 15 و 16.

2 پیامبر و آئین نبرد، ترجمه فارسی ص 515 و 516.