مدیریت و فرماندهی در اسلام صفحه 35

ب بهره گیری هر چه بیشتر از مشاوره

اشاره

جالبترین تعبیر در این زمینه، در کلام امیرمؤمنان(علیه السلام) وارد شده، آنجا که می فرماید:

«لا ظَهیرَ کَالْمُشاوَرَهِ; هیچ پشتیبانی همچون مشورت نیست!»(2) و به این ترتیب، انسان از طریق مشورت می تواند تمام ارزشهای فکری دیگران و تجربیات آنها را در اختیار خود قرار دهد.

علاوه بر دستور صریحی که قرآن در دو آیه از سوره های «آل عمران» و «شوری» در این زمینه داده و همگان را به شورا دعوت کرده، زندگی شخص پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلم) و ائمّه هدی(علیهم السلام) نشان می دهد که حتّی

با داشتن علم سرشار الهی و تحصیل در مکتب «وَ عَلَّمَکَ ما لَمْ تَکُنْ تَعْلَمُ...; و آنچه را نمی دانستنی، به تو آموخت...»(3)، و ارتباط با سر چشمه جوشان و پر فیضان وحی، هرگز کارهای مهم را بی مشورت اصحاب و یاران خود انجام نمی دادند; و حتّی گاه که نتیجه شورا با نظر خودشان مخالف بود، نظر خود را کنار می گذاشته و به مشورت عمل می کردند تا «قُدوَه» و «اُسوَه»ای باشند برای هر زمان!

در داستان جنگ «احد» آمده است که پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلم) عقیده داشت مسلمانان از شهر خارج نشوند، ولی اکثریّت اصحاب، طرفدار خروج از شهر و رفتن به کنار کوه «احد» بودند; و حوادث بعد نشان داد که این، نظریه صحیحی نبود; و تحمّل این ضایعات بزرگ، برای تحکیم پایه مشورت در میان مسلمین قابل قبول بود، و خود رسول اکرم(صلی الله علیه وآله وسلم) به این مطلب تصریح فرمود; آنجا که می گوید:

پاورقی

1 تحف العقول، ص 96.

2 نهج البلاغه، کلمات قصار، حکمت 54.

3 سوره نساء، آیه 113.