مدیریت و فرماندهی در اسلام صفحه 39

«وَ اَلاِْسْتِشارَهُ عَیْنُ الْهِدایَهِ وَ قَدْ خاطَرَ مَنِ اسْتَغْنی بِرَأْیِهِ; مشورت عین هدایت است، و کسی که خود را بی نیاز از نظرات دیگران بداند مطمئِنّاً به خطر خواهد افتاد!»(1)

به این نکته نیز باید دقیقاً توجّه داشت که بعد از انجام مشورت با افراد آگاه و بیدار و استفاده از اندیشه «اندیشمندان» و تجربه خبرگان، نباید در تصمیم گیری، تعلّل بخرج دهد و مسائل را بیش از اندازه برای شور معطلّ سازد; مبادا فرصتها از دست برود! چرا که قاطعیّت در تصمیم گیری یکی از مهمترین رمزهای پیروزی است، و

چه جالب می گوید قرآن بعد از آن که دستور شورا را به پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلم)می دهد:

«فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَی اللّهِ; پس از مشورت به هنگام تصمیم گیری بر خدا توکّل کن و قاطعانه اقدام نما!»(2)

مشورت، یک وظیفه اخلاقی است یا الزامی؟

از مسائل مهمّی که در زمینه شورا مطرح است این است که آیا این دستور، صرفاً یک دستور اخلاقی است که نه تنها ترک آن محذوری ندارد بلکه اگر هم اقدام به مشورت کند، مخالفت با نتیجه شورا، چیزی جز ترک اولی و مخالفت با یک حکم اخلاقی نیست; یا به راستی جنبه الزامی دارد و مخالفت با نتیجه آن نیز گناه است؟

در پاسخ این سؤال باید به این نکته توجّه داشت که موارد مشورت بر سه گونه است:

1 گاه یک مسأله مربوط به زندگی خصوصی خود انسان است که اصلاح و خرابی آن اثر مهمّی به بار نمی آورد.

2 گاه مربوط به مسائل اجتماعی و پستهای کلیدی است. ولی مسأله ای است روشن که همه روزه شخص مدیر یا فرمانده، با آن سر و کار داشته و برنامه مشخصّی دارد.

پاورقی

1 نهج البلاغه، کلمات قصار، حکمت 202.

2 سوره آل عمران، آیه 159.