مدیریت و فرماندهی در اسلام صفحه 40

3 مسأله حسّاس و پیچیده ای است که در سرنوشت عموم یا لااقل در سرنوشت گروهی مؤثّر است.

در صورت اوّل و دوّم ممکن است مشورت با پذیرش نتیجه آن الزامی نباشد و صرفاً به یک دستور اخلاقی باز گردد، امّا بدون شک در قسمت سوّم هم اصل مشاوره، الزامی است (در آنجا که دسترس به آن باشد) و هم اقدام به نتیجه آن. چرا که بر مدیران و فرماندهان واجب است که به عنوان امانت

دارانی از سوی خداوند انجام وظیفه کنند و عدم اقدام به مشاوره در این گونه مسائل، یک نوع خیانت به مصالح مسلمین است.

به تعبیر دیگر، از نظر فقه اسلامی این امانت داران باید «غبطه مسلمین» (آنچه به حال آنها اصلح است) را در نظر بگیرند، و هرگز با وجود «اصلح» به سراغ «صالح) یا با وجود «صالح» به سراغ «غیر صالح) نروند، و بدون تردید اقدام به مشاوره با اصل «رعایت غبطه» سازگارتر است.

این همان است که امیرمؤمنان علی(علیه السلام) در آن گفتار مشهورش به یکی از فرمانداران خود فرمود:

«وَ إِنَّ عَمَلَکَ لَیْسَ لَکَ بِطُعْمَه وَلکِنَّهُ فی عُنُقِکَ أَمانَهٌ...; این پست وسیله آب و نان برای تو نیست; بلکه امانت خدا است در گردن تو...»(1) و پیامبر اکرم خطاب به ابوذر فرمود:

«إِنَّها أَمانَهٌ وَ إِنَّها یَوْمَ اَلْقِیامَهِ خِزُیٌ وَ نَدامَهٌ إِلاّ مَنْ أَخَذَها بِحَقِّها وَ أَدّی اَلَّذی عَلَیْهِ فیها; حکومت در دست حاکم امانت است و آن در روز قیامت مایه خواری و پشیمانی است، مگر این که کسی آن را به حق و از راه مشروع تصاحب کند، و به وظیفه خود عمل نماید».(2)

پاورقی

1 نهج البلاغه، قسمت نامه ها، نامه شماره 5.

2 صحیح مسلم، ج 2، ص 124، چاپ بیروت.