مدیریت و فرماندهی در اسلام صفحه 83

تحلیل عوامل شکست «اُحُد» به عنوان پلی برای پیروزیهای آینده

در «آیات 139 تا 143 از سوره آل عمران» تحلیل دقیقی روی نتایج جنگ احد شده است. دقّت در آیات فوق پرده از روی اسرار این شکست و ناکامی بر می دارد، و مسلمانان را در بوته این آزمایش بزرگ آبدیده تر می کند; و از این شکست دردناک پلی برای پیروزیهای آینده می سازد.

اهمّ این امور به شرح زیر است:

1 اشتباه در محاسبه، اشتباهی که برای بعضی از تازه مسلمانان در فهم تعالیم اسلام پیدا شده بود و گمان می کردند تنها اظهار ایمان برای پیروزی کافی است.

به تعبیر دیگر، شاید بسیاری از آنها به غلط چنین می پنداشتند که در تمام میدانهای جنگ، خداوند آنان را فقط با امدادهای غیبی بر دشمن چیره می کند، و تلاش و کوششی از ناحیه آنها لازم نیست; و به این ترتیب سنّت الهی را در عوامل پیروزی طبیعی و تهیه وسائل لازم به دست فراموشی سپرده بودند.

حادثه دردناک احد نشان داد امدادهای غیبی در جای خود، و آمادگیهای نظامی و رزمی و جهاد قاطع و کوبنده نیز در جای خود. بنابراین هرگز نباید عوامل و اسباب عادّی را نادیده بگیرند.

2 عدم انضباط نظامی و مخالفت یاران «عبداللّه بن جبیر» با فرمان مؤکّد پیامبر(صلی الله علیه وآله وسلم) دائر بر عدم ترک سنگر حسّاس کوه «عینین» عامل مهمّ دیگری برای این شکست بود; تا بدانند در میدان جنگ انضباط نظامی، فوق العاده سرنوشت ساز است، هر

گونه تمرّد و سرپیچی از دستور فرماندهی ممکن است بسیار گران تمام شود.

3 دنیا پرستی جمعی از مسلمانان تازه کار که گرد آوری غنائم جنگی را بر تعقیب دشمن ترجیح دادند، سلاح را بر زمین گذاشتند و برای این که عقب نمانند، به جمع غنائم پرداختند سوّمین عامل شکست بود; تا بدانند در راه خدا و «جهاد فی سبیل اللّه» باید همه چیز را جز او فراموش کرد، و آن کس که برای خدا پیکار کند نمی تواند به فکر دنیا و غنائم باشد.

پاورقی

1 «پیامبر و آئین نبرد»، مصطفی طلاس وزیر دفاع جمهوری عربی سوریه، ص 345.