نقش ائمه علیهم السلام در احیای دین جلد 2 صفحه 160

و بنابر قولی:کیسان نام خود محمّد بن حنفیه بوده و کیسانیّه منسوب به اویند. (1)

عقیدۀ کیسانیّه

دربارۀ عقیدۀ ایشان سخنان ضدّ و نقیض بسیار گفته اند.خلاصۀ آن گفتارها چنین است که:

ایشان پیروان محمّد بن حنفیه(متوفّای 81 هجری)بوده اند و او را مهدی موعود می دانسته اند.و مختار ثقفی(متوفّای 67 هجری)از پیروان او بوده و ادّعای نبوّت کرده است.

و گفته اند:کیسانیّه پس از وفات محمّد بن حنفیه،قائل شده اند به اینکه امامت به فرزندش ابو هاشم(متوفّای 98 یا 99 هجری)منتقل شده و ابو هاشم نیز امامت را به محمّد بن علی بن عبد اللّه بن عبّاس(متوفّای 124 یا 125 هجری)منتقل نموده و او را وصیّ خود قرار داده است.و امامت پس از محمّد،به فرزندش،ابراهیم،و پس از او به دو خلیفۀ عبّاسی،سفّاح و منصور منتقل شده است. (2)و آن دو،خلافت بنی عبّاس را تشکیل داده اند.

بنابراین قول،کیسانیّه فرقه ای از شیعه بوده اند که یک خلافت سنّی را تأسیس کرده اند که پانصد سال دوام داشته است!

این گفتارها سؤال های زیر را مطرح می سازد:

سرانجام،کیسان کدام یک از آن سه نفر بوده است؟!

آیا جز نویسندگان ملل و نحل،کسان دیگر آزاد کرده ای برای حضرت علی علیه السّلام به نام کیسان ذکر کرده اند؟!

محمّد بن حنفیه،فرزند برومند حضرت امیر،مشهور است و شرح حالش در همۀ کتب رجال و حدیث و سیره نوشته شده است.آیا در جایی،جز در کتب ملل و نحل،کسی گفته است لقب محمّد بن حنفیه کیسان بوده است؟!نسبت دادن کیسان به مختار نیز چنین است.

چنانچه این دانشمندان مکتب خلفا،کیسان مؤسّس کیسانیّه را مردی از جن می خواندند،از این گفتارها بر ایشان آسان تر بود.چرا که هیچ انسانی را نمی رسد وجود چنین مخلوق جنّی را منکر شود.همچنان که قتل سعد بن عباده را به مخلوق جنّی نسبت دادند و گفتند:«قتله الجنّ.»:«جن