کتابخانه بالقرآن

نقش ائمه علیهم السلام در احیای دین جلد 2 صفحه 212

صفحه 212

«الّذین یأتون بعدی،یروون حدیثی و سنّتی...» (1)

«آن کسانی که بعد از من می آیند و حدیث و سنّت مرا بازگو می نمایند...»

خلیفه در اصطلاح مسلمانان

در گذشته یادآور شدیم که ما در اسلام نامگذاری هایی داریم که در زمان خود پیامبر انجام شده است.این نام ها را یا شخص پیامبر انتخاب کرده،و یا از جانب خداوند نامگذاری شده و پیامبر آن را تبلیغ نموده است.این گونه نامگذاری ها را«مصطلحات اسلامی»و«مصطلحات شرعی» (2)نامیده اند.یعنی اصطلاحات یا نام هایی که به وسیلۀ شرع و شارع انتخاب شده است.امّا یک دسته از نام ها می باشند که مسلمان ها یا علمای اسلام وضع کرده اند که آنها را«مصطلحات متشرّعه»و یا«مصطلحات مسلمین»نامیده اند.

خلیفه در مفهوم کنونی آن(حاکم و زمامدار مسلمانان)یک نامگذاری شرعی نیست.یعنی این لفظ در زمان پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و سلّم بر این معنی قرار داده نشده است؛هر چه هست از مسلمانان می باشد،و پیروان خلفا هستند که چنین نامگذاری کرده اند.اینان در ابتدای امر کسی را که پس از پیامبر اکرم برای زمامداری انتخاب کردند«خلیفه الرّسول»و بعدها به اختصار«خلیفه»نامیدند.گاهی نیز برخی از پیروان مکتب خلفا از حاکم و سلطان وقت،به«خلیفه اللّه»تعبیر نموده اصطلاح خلیفه را مختصرشدۀ آن قلمداد می کردند.

خلیفه در اصطلاح اسلامی

چنان که از موارد کاربرد لفظ خلیفه در برخی از آیات قرآن و روایات اسلامی استفاده

1- 1) -معانی الاخبار374/ و 375؛عیون الاخبار 36/2، [1]چ نجف؛من لا یحضره الفقیه 420/4،تحقیق علی اکبر غفّاری؛ بحار الانوار 152/2 ح 7. و از مصادر مکتب خلفا رجوع کنید به:المحدّث الفاصل(رامهرمزی)،باب فضل الناقل عن رسول اللّه163/؛ [2]قواعد التحدیث(قاسمی)،باب فضل راوی الحدیث48/،چ دوم؛شرف أصحاب الحدیث(خطیب بغدادی)،باب کون أصحاب الحدیث الخلفاء الرسول30/؛جامع بیان العلم(ابن عبد البرّ)55/1؛أخبار اصبهان(ابو نعیم)81/1؛الفتح الکبیر(سیوطی)، به نقل از ابو سعید 233/10؛کنز العمال(متقی هندی)،کتاب العلم،باب آداب العلم،فصل روایه الحدیث و آداب الکتابه،به نقل از امیر المؤمنین علی علیه السّلام و ابن عبّاس 128/10 و 133 ح 1086 و 1127،و 181/10 ح 1407،چ دوم؛الالماع(قاضی عیاض)، باب شرف علم الحدیث و شرف أهله11/.
2- 2) -آنچه که در علم اصول فقه«حقیقت شرعی»نام می گیرد.