نقش ائمه علیهم السلام در احیای دین جلد 2 صفحه 516

جنگ بدر شرکت داشتند و هفتصد نفر از صحابه ای که در بیعت شجره (1)بودند و چهارصد نفر از مهاجرین و انصار،و خلاصه دو هزار و هشتصد نفر از صحابۀ پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و سلّم در رکاب آن حضرت بودند. (2)

در حالی که در لشکر معاویه تنها دو نفر از صحابه وجود داشت:یکی نعمان بن بشیر و دیگر مسلمه که چندان سابقه ای در اسلام نداشتند. (3)

خصوصا یکی از همراهان آن حضرت،عمّار یاسر بود که پیامبر او را ملاک حق معرّفی کرده و به او فرموده بودند:

«گروه ستمکار تو را می کشند و تو در آن زمان با حقّی و حق با توست.ای عمّار یاسر!اگر دیدی علی در راهی می رود و مردم در راه دیگر،پس با علی همگام شو.» (4)

1- 1) -پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و سلّم در سال هفتم هجری به قصد عمره با هزار و چهارصد نفر از مدینه به مکّه روانه شدند تا به حدیبیه رسیدند.در آن زمان رسم قریش در مکّه چنین بود که کسی را از حج و عمره منع نمی کردند اگر چه بینشان پدرکشتگی باشد.ولی چون خبردار شدند پیامبر و مسلمانان به عمره می آیند،آمادۀ جنگ شدند تا نگذارند آنها به عمره آیند.بنابراین فرستادۀ پیامبر را در مکّه حبس کردند.پیامبر از همراهان خود برای جنگ با قریش بیعت گرفت و در حال بیعت گرفتن به درختی تکیه داده بود. از جمله صحابه که در آن بیعت شرکت داشتند،عبد اللّه بن ابیّ،سرکردۀ منافقان مدینه بود که سورۀ منافقین درباره اش نازل شده بود.پس از اتمام بیعت،این آیه بر پیامبر وحی شد: لَقَدْ رَضِیَ اللّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِینَ إِذْ یُبایِعُونَکَ تَحْتَ الشَّجَرَهِ فَعَلِمَ ما فِی قُلُوبِهِمْ فَأَنْزَلَ السَّکِینَهَ عَلَیْهِمْ وَ أَثابَهُمْ فَتْحاً قَرِیباً (فتح:18) «خداوند از مؤمنانی که با تو در زیر درخت بیعت کردند،خشنود شد و خدا آنچه در دل های ایشان است،می داند.پس سکینه و آرامش بر ایشان فرو فرستاد و پیروزی نزدیک(فتح خیبر)به آنان پاداش داد.» از آنجا که این بیعت زیر درخت واقع شد،آن را«بیعه الشجره»و صحابه ای که در این بیعت بودند،«اصحاب بیعه الشجره» نامیدند و چون خدا از آنان اظهار رضایت و خشنودی نمود،این امر باعث افتخار و مباهات ایشان بود.ولی باید توجّه داشت که رضایت خداوند شامل حال مؤمنان اهل بیعت شجره می شود،همچنان که در آیه تصریح شده: رَضِیَ اللّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِینَ إِذْ یُبایِعُونَکَ و شامل حال منافقینی چون عبد اللّه بن ابیّ که در آن بیعت شرکت داشتند،نمی گردد.چرا که اینها منافق بودند نه مؤمن تا مورد مدح در آیه قرار گیرند. اینکه سیره نویسان روایت کرده اند که هفتصد نفر از اهل بیعت شجره در رکاب حضرت امیر علیه السّلام در جنگ صفّین حضور داشتند،بدین معناست که نیمی از هزار و چهارصد نفر صحابه ای که در بیعت شجره با پیامبر برای جنگ بیعت کرده بودند و آیه دربارۀ آنها نازل شده بود،زیر لوای آن حضرت بودند در حالی که در رکاب معاویه کسی از این صحابه نبود.
2- 2) -تاریخ یعقوبی 188/2.
3- 3) -همان مدرک.
4- 4) -اسد الغابه،ترجمۀ عمّار.«عن ابی ایّوب الأنصاری قال سمعت رسول اللّه یقول لعمّار:یا عمّار!تقتلک الفئه الباغیه و أنت مذ ذاک مع الحق و الحقّ معک،یا عمّار بن یاسر!ان رأیت علیّا قد سلک وادیا و سلک النّاس غیره فاسلک مع علی.»