دین و آزادی صفحه 230

1- 342. بقره {2} آیه 111.

2- 343. انعام {6} آیه 116.

إِذَا دَخَلُوا قَرْیَهً أَفْسَدُوها وَجَعَلُوا أَعِزَّهَ أَهْلِها أَذِلَّهً وَکَذَ لِکَ یَفْعَلُونَ؛(1) پادشاهان هنگامی که وارد منطقه آبادی شوند آن را به فساد و تباهی می کشند و عزیزان آنجا را ذلیل می کنند، کار آنان همین گونه است.

4. طغیان غرایز: اسلام خواهان نابودی غرایز انسان نیست، بلکه دستور کنترل و تعدیل آن ها را می دهد. در صورت از بین بردن غرایز، انسان بودن آدمی خدشه دار می شود و از طرفی آزاد گذاردن آن ها، موجب نابودی اخلاق، هدف و انسانیت می گردد.(2) غرایز همانند باران است؛ باران رحمت الهی و ضروری است، اما اگر در پهن دشت بزرگی ببارد سیل راه می افتد و باعث ویرانی می شود، ولی اگر در مسیر آن سدی ساخته شود و این آب زیاد را کنترل کند فایده هایی چون آبیاری زمین ها، تأمین آب آشامیدنی مردم، تقویت آب های زیرزمینی، تولید برق، و جلوگیری از تخریب سیلاب خواهد داشت. غرایز انسان نیز این گونه هستند، اگر کنترل شوند، قدرت فکر و تعقل انسان می تواند در مسیر انسانیت خودش رشد کند و الاّ آدمی را اسیر شیطان و شهوت می سازد. حضرت علی علیه السلام این نوع بردگی را بدتر از بردگی غلامان می داند: «عَبْدُ الشَّهْوَهِ اَشَدُّ مِنْ عَبْدِ الرِّقِ ّ؛(3) بندگی شهوت بدتر است از برده بندگی بودن»، زیرا غلامان تنها جسمشان در اسارت است، ولی مجرمان فکر، عقل و عقایدشان در قید و بند است. «... فامّا اِتّباعُ الْهَوی فَیَصُدُّ عَنِ الْحَقِ؛(4) پیروی امیال نفسانی مسیر حق را به روی انسان می بندد».