دین و آزادی صفحه 268

1- 409. فصلت {41} آیه 17.

2- 410. المیزان ، ج 17، ص 377.

3- 411. لسان العرب، ج 11، ص 390.

4- 412. معجم مفردات الفاظ القرآن، ص 406.

5- 413. یوسف {12} آیه 8.

6- 414. محمد {47} آیه 1.

7- 415. شعراء {26} آیه 20.

8- 416. یوسف {12} آیه 95.

رشد یعنی یافتن راهکار و جاده مستقیم و «غی» مقابل آن است؛ بنابراین رشد و غی، اعم از هدی و ضلال است، زیرا هدی، چنان که گفته اند، عبارت است از یافتن راهی که به منزل می رسد و ضلال عبارت است از نیافتن آن، و ظاهراً یافتن جاده مستقیم از مصادیق همان معنای اول یعنی یافتن راه کار است؛ زیرا یافتن راه کار نسبت به راه پیما این است که جاده مستقیم را پیش گیرد و از آن دور نشود.(1)

اقسام هدایت در قرآن

1. ان تکون بمعنی الدلاله و الارشاد: خداوند خود را متعهد دانسته است که همه انسان ها را به سوی تکالیف شان راهنمایی کند: «إِنّا هَدَیْناهُ السَّبِیلَ إِمّا شاکِراً وَإِمّا کَفُوراً؛(2) ما راه را به او نشان دادیم، خواه شاکر باشد (و پذیرا گردد) یا ناسپاس».

2. ان یکون بمعنی زیاده الالطاف التی بها یثبت علی الهدی: «وَالَّذِینَ اهْتَدَوْا زَادَهُمْ هُدًی؛(3) و کسانی که در مسیر هدایت گام بردارند خداوند آنان را کمک و یاری می کند و در مسیر هدایت قدوم آنان را تثبیت می کند».

3. ان یکون بمعنی الاثابه: «یَهْدِیهِمْ رَبُّهُم بِإِیمانِهِمْ تَجْرِی مِن تَحْتِهِمُ الْأَنْهارُ فِی جَنّاتِ النَّعِیمِ؛(4) پروردگارشان آن ها را در پرتو ایمانشان هدایت می کند؛ از زیر (قصرهای) آن ها در باغ های بهشت، نهرها جاری است». خداوند به دلیل ایمانشان به آنان اجر و ثواب می دهد.