دین و آزادی صفحه 277

1- 443. شوری {42} آیه 13.

2- 444. جبر و اختیار، ص 157.

3- 445. حجرات {49} آیه 7.

فَقَدْ ضَلَّ سَوَآءَ السَّبِیلِ؛(1) ای کسانی که ایمان آورده اید، دشمن من و دشمن خودتان را دوست نگیرید... هرکس از شما چنین کاری کند، از راه راست گمراه شده است».

2. پیروی جاهلانه:

«وَقالُوا رَبَّنا إِنّا أَطَعْنا سادَتَنا وَکُبَرَآءَنا فَأَضَلُّونا السَّبِیلَا؛(2) و می گویند که پروردگار ما، از سران و بزرگان خود اطاعت کردیم لذا ما را گمراه ساختند».

3. پیروی از هوای نفس:

«وَلَا تَتَّبِعِ الْهَوَی فَیُضِلَّکَ عَن سَبِیلِ اللَّهِ؛(3) و از هوای نفس پیروی مکن که تو را از راه خدا منحرف می سازد».

4. اکثریت را ملاک قرار دادن:

«وَإِن تُطِعْ أَکْثَرَ مَن فِی الْأَرْضِ یُضِلُّوکَ عَن سَبِیلِ اللَّهِ إِن یَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا یَخْرُصُونَ؛(4) اگر از بیشتر آنان که روی زمینند، پیروی کنی تو را از راه خدا گمراه می کنند، [زیرا] آنان از گمان پیروی می کنند و تخمین و حدس [واهی] می زنند».

5. شرک:

«وَمَن یُشْرِکْ بِاللَّهِ فَقَدْ ضَلَّ ضَلالاً بَعِیداً؛(5) و هر کس برای خداوند همتایی قرار دهد در گمراهی دوری افتاده است».