چهل مثل از قرآن کریم صفحه 121

آیا مخترعان و مکتشفان کافر نزد خدا پاداش دارند ؟

در اینجا سؤ الی مطرح می شود و آن این که آیا مخترعان و مکتشفانی همچون ((ادیسون )) که در اختراع برق زحمات جانکاهی متحمّل شد و شاید جان خود را در این راه نیز از دست داد ، امّا دنیایی را روشن ساخت و یا مانند ((پاستور)) که با کشف میکروب میلیونها انسان را از خطر مرگ رهایی بخشید و دهها مانند اینها ، در برابر عمل خود نزد خداوند پاداشی خواهند داشت ، یا نه ؟ و اصولاًوضعیت اینها چگونه خواهد بود ؟

پاسخ این سؤ ال به طور خلاصه این است که از نظر اسلام هر عملی با توجه به ((نیّت )) و انگیزه آن ارزیابی می شود ، نیّت به منزله روح و جان عمل است که گفته اند : ((إِنَّمَا الاَْعْمالُ بِالنِّیّاتِ)) بنا بر این باید دید ، نیّت و قصد مخترعان و مکتشفان در اختراع و اکتشافشان چه بوده و چیست ؟ مسلماً نیّت و قصد از سه صورت خارج نیست :

1 گاهی هدف اصلی از اختراع صرفاً یک عمل تخریبی است ، (همانند کشف انرژی اتمی که نخستین بار به منظور ساختن بمبهای اتمی صورت گرفت ) سپس

در کنار آن منافعی برای نوع انسان نیز به وجود آمده که هدف واقعی مخترع یا مکتشف نبوده و یا در درجه دوّم قرار داشته است . تکلیف این دسته از مخترعان کاملاً روشن است ، که نه تنها پاداشی ندارند ، بلکه در برابر ((نیّت )) و عمل تخریبی خود مجازات نیز خواهند شد .

2 گاهی مخترع یا مکتشف ، هدفش بهره گیری مادی و یا اسم و آوازه و شهرت است و در حقیقت ، حکم تاجری را دارد که برای در آمد بیشتر ، تاءسیسات عام المنفعه ای به وجود می آورد و برای گروهی ایجاد کار و برای مملکتی محصولاتی به ارمغان می آورد ، بی آنکه هیچ هدفی جز تحصیل درآمد داشته باشد و اگر کار دیگری در آمد بیشتری داشت ، به سراغ آن می رفت . البتّه چنین تجارت یا تولیدی اگر طبق موازین مشروع انجام گیرد ، کار خلاف و حرامی نیست ، ولی عمل فوق العاده مقدسی هم محسوب نمی شود . از این گونه مخترعان و مکتشفان در طول تاریخ کم نبودند . نشانه این طرز تفکّر همان است که اگر ببینند ، آن درآمد یا بیشتر از آن از طرقی که مضرّبه حال جامعه است ، تاءمین می شود مثلاً : در صنعت داروسازی بیست درصد سود می برند و در هروئین سازی 50 درصد این دسته خاص ، دومی را ترجیح می دهند (یعنی به فکر درآمد زیاد هستند ، هرچند مضرّ به حال جامعه باشد) .

تکلیف این گروه نیز روشن است ؛ اینها هیچ گونه طلبی نه از خدا دارند

و نه از همنوعان خویش و پاداش اینان همان سود و شهرتی است که می خواسته اند و به آن رسیده اند .

3 گروه سوّمی هستند که مسلماً انگیزه های انسانی دارند و گاهی سالیان دراز از عمر خود را در گوشه لابراتوارها با نهایت فلاکت و محرومیت به سر می برند به امید اینکه خدمتی به همنوع خود کنند و ارمغانی به جهان انسانیّت تقدیم دارند . بدون شک این گونه افراد پاداش مناسبی از خداوند دریافت خواهند داشت این پاداش ممکن است در دنیا باشد ، و ممکن است در جهان دیگر باشد ، مسلّماً خداوند عالم و عادل آنها را محروم نمی کند ، اما چگونه و چطور ؟ جزئیاتش بر ما روشن نیست ، همین اندازه می توان گفت : ((خداوند اجر چنین نیکوکارانی را ضایع نمی کند)) . البته اگر آنها در نپذیرفتن ایمان ((جاهل قاصر)) باشند ، نه ((جاهل مقصّر)) . مساءله بسیار روشن تر است . (230)

بنا بر این پاداش هر عملی بستگی به ((نیّت آن )) دارد و از این جهت ارزیابی می شود که اگر نیّت خیر و نیک باشد ، پاداش نیک خواهد داشت . هر چند آنچه را که فرد خیّر نیّت و قصد کرده واقع نشود و یا خلاف آن واقع شود . چنانکه گفته اند :