حجاز درصدر اسلام صفحه 112

چارپایان خود را آب دهند. ابوحنیفه گوید: هر مصنعه‌ای حبس است و جمع آن احباس است. «(1)» در کتب نام چند محبس آب در حجاز آمده است که یاقوت از آنها یاد کرده است.

زمخشری گوید: حبس کوهی است از آنِ بنی‌قُرّه، دیگری گوید: حبس میان حرّه بنی سُلیم و سَوارقیّه است. در حدیث از عبدالله بن حبش روایت شده که از آنجا که آب را بربندند آتش به درآید. ابن منظور گوید: حبس سیل نام موضعی است در حرّه بنی‌سلیم، میان آن و سَوارقیه یک روز راه است.

عرّام گوید: شَمَنْصِیر، و در غرب آن قریه‌ای است به نام حدیبیّه. چندان بزرگ نیست.

روبه‌روی آن کوه کوچکی است به نام ضَعاضِع در نزد کوه آبگیر بزرگی است که آب در آن جمع شود. «(2)»

زَلَفه

از اشاره ابن منظور به زلف، برمی‌آید که زلف نیز به معنای مصانع (آبگیرها) و مفرد آن زلفه است. «(3)» ابن بری شعر لبید را که گوید:

حتی تحیّرت الدیار کانّها زلف وافی قتبها المحزوم

شاهد آورده که زلف جمع زلفه به معنای سنگهاست.

و ابوعمر گوید: زلف در این بیت همان مصانع آب است و جوهری نیز به روایت عمانی گوید:

حتی اذا ماء الصهاریج نشف من بعد ما کانت ملاء کالزلف

و گوید آن مصانع است و در حدیث یأجوج و مأجوج آمده است: «یرسل اللَّه مطرا فیغسل الارض حتی یترکها کالزلفه» مراد از زلفه مصنعه (/ آبگیر یا برکه آب) است.

ابوحنیفه گوید زلف به معنای غدیر پر آب است. ابن برّی از ابوعمر زاهد روایت کرده که زلفه را سه معناست: باغ، برکه و آینه. به نظر می‌رسد که این واژه پس از ظهور اسلام متروک

1- - المخصص، ج 10، ص 52.
2- - عرام، ص 410، یاقوت؛ یاقوت، ج 3، ص 474.
3- - لسان العرب، ج 11، ص 39 و مخصص ج 10، ص 53.