حجاز درصدر اسلام صفحه 116

است. بعضی گویند: از کارهای عبدالملک است و بعضی گویند: نه، کار معاویة بن ابی سفیان است و این در نزد ما به صواب نزدیکتر است. «(1)» بلاذری از سیل بند عمر بن خطاب و عبدالملک بن مروان یاد کرده و گفته است که سیل به مکه درآمد و از سمت بالای شهر وارد مسجد شد. عمر دو سیل‌بند بساخت. یکی سیل‌بند بالا، بین خانه عبدالله بن حارث و خانه ابان بن عثمان بن عَفّان و دیگری سیل‌بند پایین در نزد حمارین و آن همان است که به سیل بند ابواسَید معروف شده. ملاحظه شد که بلاذری بنای هر دو سیل‌بند را به عمر نسبت می‌دهد و ازرقی یکی را. «(2)» اما سیل‌بند عبدالملک، بلاذری از حدوث سیل عظیمی در سال 80 ه. ق. یاد می‌کند.

به دنبال آن عبدالملک به عامل خود در مکه نوشت که جلو کوچه‌هایی را که از آنجا سیل به خانه مردم می‌رود و نیز جلو مسجد را سد کند. او نیز چنین کرد. عبدالملک مردی نصرانی برای انجام دادن این کار فرستاد. او سنگها و مصالح دیگر آورد، سیل‌بندی را که به سیل بند بنی‌قراد یا بنی جُمَح معروف است بنا کرد و نیز سیل‌بندی در پایین شهر مکه ساخت. «(3)» ازرقی گوید که در زمان مأمون سیل عظیمی آمد و مردم بسیاری را با خود ببرد و خانه‌های بسیاری را ویران نمود. این خانه‌ها بیشتر مشرف بر وادی بودند. او برای رفع خطر و ساختن سیل‌بند، مال عظیمی فرستاد تا سیل‌بند مسجدالحرام را بساخت و در وادی مکه راه سیل را بگشود. تا سال 237 که مادر متوکل علی الله دوازده هزار دینار برای کندن و توسعه وادی مکه فرستاد. ولی در کتابها از ماهیت کاری که در زمان مأمون و متوکل در باب باز کردن و کندن وادی مکهصورت گرفت، به تفصیل نیامده است.

چشمه‌ها

یکی از مشهورترین آبشخورهای مکه چشمه زُبَیْده است. ازرقی گوید که آن در اصل چشمه‌هایی بود بیرون حرم و در خارج مکه، از آن جمله چشمه مُشاش بود. زبیده برای آن برکه‌ای حفر کرد که سیلابهایی که به مکه جاری می‌شدند در آن برکه جمع می‌شدند. سپس

1- - اخبار مکه، ج 2، ص 135 و 136.
2- - فتوح‌البلدان، ص 52، از کلبی.
3- - فتوح‌البلدان، ص 53.