حجاز درصدر اسلام صفحه 121

عبدالله بن عمرو بن عثمان، سدی بر رانونا بنا نمود تا آب را بالا آورد و مزارعش را آبیاری کند.

سَمْهودی گوید: معاویه سدی میان مدینه و رَحْضیّه در شعب بنا کرد و آب بسیار در آن ذخیره شد. و نیز سدی درنزدیکی عَیْر ساخت. این سد در زمان او به سدّ عَنْتَر شهرت داشت.

دیگر سدصَهْباء بود در نزدیکی صَبِر. «(1)»

چاهها

وادیهای مدینه در نواحی جنوبی و غربی جریان دارند؛ مثلًا وادی قَناة در اقصایِ طرف شمالی جریان دارد. ولی بقیه جاها متکی به چاهها هستند که آبشان گوارا نیست. موسی بن طلحه گوید: چون مهاجران به مدینه آمدند از آب آن خوششان نیامد. آبهای چاهها برای خوردن و شستشو بود. و با آنها کشاورزی هم می‌کردند. نظر به دشوار بودن کندن چاه و اهمیت آب، بهای آب گران بود. موسی بن طلحه گویدصاحب چاه رُومه هر مشک آب را به یک مُدّ طعام می‌فروخت. «(2)» ارزش و بهای چاهها هم بالا بود. مخصوصاً پس از آن که شمار مردم مدینه فزونی گرفت؛ یعنی در زمان خلفای راشدین. چاه جُشَم در رانونا از آن مردی از غَسّان بود، در زمان عمر به سی هزار درهم فروخته شد. «(3)» چاه رُومه را عثمان به مبلغی که راویان در آن اختلاف دارند؛ یعنی بین بیست یا چهل هزار دینار خرید.

این وضع، بعضی از اغنیا وصحابه را واداشت که از روی تبرّع آب را در اختیار مردم گذارند؛ مثلًا عثمان بن عَفّان چاه رومه را سبیل همگان کرد و ابو طلحه انصاری هم چاه رحاء را وقف مردم نمود. «(4)»

1- - سمهودی ج 2، ص 1.
2- - یاقوت، ج 1، ص 432 و سمهودی ج 2، ص 137.
3- - الموطّأ ج 2، ص 131 و بکری ص 383 و سمهودی ج 2، ص 251.
4- - بکری، ص 431.