حجاز درصدر اسلام صفحه 131

که انار در سَراة فراوان است و بیشتر خود رواست و زردآلو و به در سوارقیه است و موز در مهایع و خَیف ذی‌القبر در سایه و بَدْر و طائف مخصوصاً در مُطار، یکی از قراء طائف، کشت شود. موز و کشتزارهای مُطار فراوان است.

نیشکر در سروات به عمل آید.

اما خربزه در نَهْب اعلی است و در یَلْیَل.

ابوحنیفه دینوری در کتاب النبات خود از چند گونه درخت نام می‌برد که در سَراة می‌رویند ولی نمی‌گوید که آیا در سراة حجاز یا سَراة یمن و نیز از کثرت و قلّت آن چیزی نمی‌نویسد، از جمله آن درختان است:

اتم؛ درخت زیتون است در سراة بر کوههای بلند روید، به جایی حمل نمی‌شود.

حمر؛ تمر هندی است که در سراة بسیار است. و نیز در بلاد عمان.

خزم؛ درختی است همانند مقل ولی کوتاهتر و پهن‌تر از آن است.

الب؛ درختی است خاردار، مثل درخت ترنج. بر سر کوهها می‌روید و بسیار کم است و انواع مختلف دارد. بدترین آن سبز آن است که در کوه سراة در طرف تِهامه می‌روید.

گردو؛ این درخت در زمین عرب بسیار است. در یمن، به دیگر جاها برند در سروات از چوب درخت گردو کاسه و قدح تراشند.

سبزیها و حبوبات

در منابع از انواع پنبه و حبوبات و نخود و عدس و ارزن و لوبیا چیتی و برنج و جو و ذرت در حجاز یاد کرده و بر این جمله ذرت قرمز را نیز افزوده‌اند.

کلبی گوید: برنج و نخود و باقلا و لوبیا و ماش و گاورس و بادرویه و تره (گندنا) و کرفس و گشنیز و کاهو و تره تیزک وچغندر و کدو و لوبیا چیتی و هویج و شلغم و خیار و بادنجان و پیاز و سیر و مرزه. «(1)» مالک و شافعی از پیاز و ترب و چغندر و خیار و خربزه نام برده‌اند. ابن سعد گوید که ابن عمر از خیار و خربزه بدش می‌آمد و نمی‌خورد. در مدوّنه و الامّ همچنین از خربزه و گندنا و