حجاز درصدر اسلام صفحه 137

اراضی پست ساحلی و فلات بزرگ جزیرةالعرب یعنی نجد فاصله است و سمت جنوبی آن به مکه نمی‌رسد.

این تقسیماتی جغرافیایی، کلی و گسترده است و می‌توان آن را رهنمود ساخت ولی به هنگام بحث از تحولات و تاریخ اسکان قبایل نمی‌توان بدان بسنده کرد؛ زیرا برخی از قبایل، مساکنشان تا تهامه و نَجْد ادامه دارد. عکس آن نیزصحیح است.

آنچه اسدی آورده ذکر دو گروه از «دیار» است، یکی اماکن جغرافیایی چون مدینه و خیبر و فدک و ذوالمروه که به ساکنان آنها اشارت نکرده است و از این جهت بر آنهاد «دار» را نیفزوده است و دیگر دیار قبایل. تردید نیست که او در این تقسیم‌بندی قبایل بزرگ را آورده و از ذکر همه قبایلی که در اخبار و سیره رسول‌الله آمده خودداری کرده است.

بکری از عمربن شَبّه، پس از سخنی طولانی در تاریخ حرکاتِ عشایر در مناطق غربی جزیره، نقل می‌کند که «خدای تعالی اسلام را آورد، در حالی که اعراب قبایل اسَد و عَبْس و غَطَفان و فَزاره و مُزَینه و فَهم و عَدْوان و هُذیل و خَثْعَم و سَلُول و هِلال و کِلاب بن ربیعه و طَیّ (که با اسد هم پیمان بودند) وجُهَیْنه در حجاز فرود آمده بودند.» «(1)» چنانکه مشهود است، او از قبایلی که اسدی از آنها نام برده بود به ذکر دو قبیله مُزَیْنه و اشْجَع بسنده کرده است و قبایل دیگری را که در جنوب مکه سکونت دارند یا در شمال شرقی حجاز هستند به آنها درافزوده است.

بکری در مقدمه کتاب خود بعضی قبایلی را که در سَراة در جنوب مکه سکونت دارند، ذکر کرده است. «(2)» از خلاصه آنچه بکری به تفصیل بیان کرده و در کتب سیره و جغرافیا آمده است، می‌توانصورتی از قبایل را که در حجاز و مناطق غربی شبه جزیرةالعرب زندگی می‌کنند، به دست داد.