حجاز درصدر اسلام صفحه 148

نزدیک به ارحَضیّه آن سوی سدّ معاویه و به ذوامَر که غَطَفان در آنجا بود و فُرع درناحیه بُحران و فَرْدَه در سرزمین نَجد میان رَبَذه و غَمره و به ذات عِرق که در آنجا متعرض کاروان قریش شد و به حَمراء الأسَد که در ده میلی مدینه است و به قَطَن و آن کوهی است در ناحیه فَیْد در آنجا آبی است از آنِ بنی‌اسد بن خُزَیمه و بئر معونه، میان سرزمین بنی‌عامر و حرّه سُلَیم، هر دو مکان به آن نزدیک است و آن به حَرّه بنی‌سُلَیم نزدیکتر است.

و ذات الرِّقاع که آن کوهی است به رنگهای سرخ و سیاه و سفید، نزدیک نُخَیل بین سعدیه و شقره و جنگهای دیگر که در اینجا مجال شرح و بسط آنها نیست.

در کتابهای سیره به راههای بزرگ و اصلی اشارتی است:

1- ابن سعد راه رَبَذَه را ذکر کرده که در آن است ذوالقَصّه؛ موضعی که میان آن و مدینه 24 میل است و مِراض در 36 میلی مدینه. «(1)» 2- جادةالعراق: در آن راه فَرْدَه است، از سرزمین نَجد میان رَبَذَه و غَمره و ذات عِرق. «(2)» 3- مَحَجَّه: ابن سعد می‌گوید: مِراض پایین نُخَیل است در 36 میلی مدینه در راه بصره به مَحَجّه. اگر مِراض در راه رَبَذَه باشد، می‌توان گفت این راه، راه مَحَجّه باشد.

همانگونه که گفته‌اند که تُربان بین مَلَل و سَیاله در راه مَحَجّه است. «(3)» 4- سنَنَ الطّریق: در سریه ذوقَرَد، سردار سپاه ابوسَلَمه مخزومی بود. از سنن‌الطریق خود را به نزدیکی قَطَن رسانید. «(4)» اما راههای میان مکه و شام که در کتب سیره، به بعضی از آنها اشارت رفته است:

1- رسول خدا (ص) چون به بَدْر روی نهاد، از مدینه به مُنْصَرف رفت. در آنجا راه مکه را در طرف چپ خود رها کرد و به دست راست گشت و به نازیه رسید. سپس از چند موضع گذشت و به شَنوکه پیوست و آن راه، راهی نیکو بود.

لابد بَدْر در این راه واقع شده بوده و مدینه از آن دور بوده است. شاید هم بُواط در همین راه بوده؛ زیرا پیامبر سریه‌ای به آنجا فرستاد. «(5)»

1- - ابن سعد، ج 2- 1، ص 51.
2- - التنبیه و الأشراف، ص 21.
3- - ابن سعد، ج 2، ص 87.
4- - ابن سعد، ج 3، ص 20.
5- - طبری، ج 1، ص 261 و التنبیه و الاشراف، ص 202.