حجاز درصدر اسلام صفحه 149

2- راه ساحل: چون ابوسفیان از آمدن پیامبر (ص) به بَدْر آگاهی یافت راه کاروان را تغییر داد و به طرف ساحل بُرد. این راه را راه مُعْرِقه می‌گفتند. کاروان قریش از همین راه به شام می‌رفت. قریشیان از آن راه می‌رفتند تا جنگ بدر پیش آمد. در حدیث است که عمر به سلمان گفت: چون به راه افتی از کدام راه می‌روی از مُعْرقه یا مدینه؟ راه مُعْرِقه راه میان بر عربها میان شام و مکه بود. از میان کوههای رَضْوی و عَزْوَر می‌گذشت و ما نمی‌دانیم که این راه در آخر به کجا می‌پیوست. ولی می‌دانیم که راه بازرگانان به شام از تجبار می‌گذشت و آن جایی است میان حَوره سفلی و منخوس.

رسول خدا (ص) طلحة بن عبیدالله و سعید بن زید را فرستاد که مترصد رسیدن کاروان قریش شوند و ابوسفیان در آن کاروان بود. شاید که این راه از عِیص گذشته و عِیص در ساحل دریاست. پیامبر (ص) در اولین سَریّه حمزه را فرستاد تا مترصد کاروان قریش باشد. «(1)» و عِیص از ناحیه ذوالمَرْوَه بر ساحل دریا است، راهی که قریش از آن راه به شام می‌رفتند. در طریق حوراء بود.

راه شمال

راهی که میان مصر و فلسطین و مکه بود در قرن چهارم هجری به ایْله می‌رفت، سپس به مَدْیَن و از آنجا دو شعبه می‌شد، یکی به مدینه می‌رفت، و از بَدا و شَغْب دو قریه در بادیه می‌گذشت- بنی‌مروان آن دو قریه را به زُهْری دادند و قبر زُهْری در آنجاست- و از آن دو قریه به مدینه می‌رسید. شعبه دیگر بر ساحل دریا می‌گذشت تا به جُحفه می‌آمد، در آنجا راه مردم عراق و فلسطین و مصر یکی می‌شد. «(2)» یاقوت گوید که جُحْفه میقات مردم مصر و شام است اگر بر مدینه نگذرند، و اگر بگذرند میقاتشان ذوالحُلَیْفه است. «(3)»

1- - ابن سعد، ج 3، ص 4 و طبری ج 3، ص 369.
2- - ابن حوقل، ج 1، ص 40 و یاقوت، ج 4، ص 468.
3- - یاقوت، ج 2، ص 35.