حجاز درصدر اسلام صفحه 153

5- تجارت: ظهور امپراتوری اسلامی به نشر امنیت وصلح پرداخت. مرزهای بین ممالک را که از مشکلات کار تجارت بود، از میان برداشت و فعالیت بازرگانی را افزایش داد.

حجاز به سبب علاقه مردمش به بازرگانی، یکی از مراکز مهم اقتصادی شد؛ زیرا از هر سوی، ثروتها به حجاز گسیل شد. سطح زندگی مردم بالا رفت و اسراف و تبذیر در هزینه و رفاه فزونی گرفت. کالاها از اقالیم مختلف عالم به حجاز سرازیر می‌شد. بخصوص تولیداتصنعتی و زراعی خراسان و خاور دور و اقالیم دیگر آن نواحی، به حجاز می‌آمد. این امور سبب می‌شد که مسأله راه یکی از مسائل مبرم حکام باشد؛ زیرا بسیاری از بازرگانان هم با حاکمان ارتباط نزدیک داشتند و در وادار ساختنشان به راهسازی مؤثر بودند.

2- راه میان مکه و مدینه در قرون اولیه اسلامی

تردیدی نیست که راه میان مکه و مدینه از مهمترین راهها است درصدر اسلام، که از حجاز می‌گذرند. زیرا دو شهر مقدس را به هم می‌پیوندند و علاوه بر کسانی که به کار تجارت اشتغال دارند، هر سال هزاران تن زائران مرقد رسول‌الله (ص) و حجاج حرم امن الهی در آن آمد و شد می‌کنند. همچنین در این تردیدی نیست که شمار کثیری از روندگان و آیندگان آن، از علما و یا از کسانی هستند که دوست دارند از اماکن بین راه، راهی که رسول‌اللَّه (ص) بارها پیموده است، اطلاع یابند. پیامبر به هنگام هجرت از این راه به مدینه آمد و بارها در حج و غزوات خود در آن گام زده بود. پس رابطه پیامبر با این راه، مسافران را برمی‌انگیخت که در شناخت وجب به وجب آن اهتمام ورزند. و تحقیق کنند که آن حضرت در کجاها فرود می‌آمده و در کجاها نماز می‌گزارده و بر کدام کوه و آب گذشته است.

اهمیت دینی که راه بین مکه و مدینه از آن برخوردار بود، سبب شد درباره اماکنی که به نحوی به پیامبر ارتباط پیدا می‌کرده، بسیار بنویسند و نامهای آن اماکن را که فراوان هم هستند ثبت کنند. این امر خود برای کسانی که می‌خواهند در آن زمینه تتبع کنند، بویژه به سبب تحولاتی که در طول تاریخ در آن‌ها به وقوع پیوسته، مشکلاتی پیش آورده است. البته چیزی که این دشواریها را تخفیف می‌دهد، این است که بسیاری از این منازل یا بر سر چاهها بوده یا در دل وادیها یا بر سر جاده‌ها؛ به عبارت دیگر عوامل جغرافیایی، بخصوص در مسیری