حجاز درصدر اسلام صفحه 173

است. پیامبر (ص) در غزوه بدر در آنجا فرود آمد و منزل عروة بن اذَینه شاعر کِلابی آنجاست. اصْمَعی گوید: تُربان هجده میل از مدینه دور است بر راه مکه. بکری گوید: تُربان و طُنُب نام دو کوه‌اند. «(1)» سَمْهودی گوید:- از قول اسدی- بین حُفَیْر، یعنی آن که ثَنِیّه به آن منسوب است و بین مَلَل شش میل است. و تُربان میان آن و ثَنِیّه مفرح، موضعی است که آن را سهمان گویند. یاقوت گوید: تُرْبان وادیی است بین مَلَل و اولات الجَیْش. پیامبر در راه بدر از آنجا گذشت و آنجا یکی از منازل او بود. یاقوت در جای دیگر گوید: ذات الجَیْش موضعی است نزدیک مدینه و آن وادیی است میان تُرْبان ذوالحُلَیْفه و بَرْثان. «(2)»

مَلَل

مَلَل وادیی است که از وَرِقان کوه مُزَیْنه سرازیر می‌شود تا میان فَرْش سُوَیقه می‌ریزد.

مَلَل از آنِ فرزندانِ حسن بن علی بن ابیطالب (ع) و فرزندان جعفر بن ابیطالب است. آنگاه از فَرْش سرازیر می‌شود تا در اضَم بریزد. اضَم با مَلَل در ذوخُشُب به هم می‌پیوندند. «(3)» مَلَل در جانب چپ راه مکه است و آن راهی است که به سَیاله می‌رسد و نزدیک‌ترین راه به اعْظم است. یاقوت گوید: منزلی است در راه مدینه به مکه. «(4)» مَلَل بیست و دو میل از مدینه فاصله دارد یا بیست و یک میل. ابن وَضّاح می‌گوید بیست و دو میل و بعضی گویند هیجده میل و بعضی گویند دوری آن از مدینه مقدار دو شب راه است. یاقوت می‌گوید بیست و هشت میل از مدینه دور است. و از سیاله هفت میل و از حفیر هشت میل. کُثَیّر عَزَّه گوید: آنجا را ملل گویند زیرا که مردم در آنجا از وضعی به وضع دیگر می‌گرایند (تملَّل: تَقَلَّبَ من مرضٍ او نحوه) و مردم چون به مَلَل رسند از احرام بیرون می‌آیند. «(5)»

1- - بکری، ص 556.
2- - یاقوت، ج 2، ص 178.
3- - سمهودی، ج 2، ص 377.
4- - یاقوت، ج 1، ص 364، ج 4، ص 637.
5- - بکری، ص 1256 و یاقوت ج 4، ص 637 و سمهودی ج 2، ص 377.