حجاز درصدر اسلام صفحه 175

فَرْش

یاقوت گوید: فَرْش وادیی است میان غَمِیس الحُمام و مَلَل. فَرْش وصُخَیْرات الثُمام همه از منازل رسول خدا (ص) بوده‌اند، هنگامی که به بدر می‌رفت. و مَلَل وادیی است که از کوه مُزَیْنه؛ یعنی وَرِقان سرازیر می‌شود و در فَرْش، فَرْش سُوَیْقَه می‌ریزد سپس از فَرْش سرازیر می‌گردد تا به اضَم می‌پیوندد سپس به دریا می‌ریزد. «(1)» در فَرْش کوهی است که آن راصَفَر احمر گویند. برای روییدن درخت مناسب. در آنجا بنایی است از آن زیدبن حسن.صَفَر منزل ابوعبیدة بن عبداللَّه بن زَمْعة بن اسود بن مطلب بود. در آنجاصخره‌هایی است که بهصُخَیْرات ابوعبیده معروف است. برابر عَبّود است.

میانشان راهی است. در آنجا بنایی است از آنِ حسن بن زید و در آنجاست رَدْهة العجوزَین.

بکری گوید عجوزان در فَرْش دو تپه هستند در پشتصَفَر، وردهه آنجاست. ابوعبیده در ردهة العجوزَین زندگی می‌کرد.

در نزدیکی حَفَر العَواقِر که کوههایی است در پایین فَرْش و در سمت چپ آن، کوهی است که آن را حَفَر گویند، در سرزمین حجاز. «(2)» اما عَبّود، بکری گوید که عَبّود کوهی است و نصر گوید عَبّود کوهی است در دو مرحلگی مدینه، میان سیاله و ملل. زمخشری گوید: عبود وصَفَر دو کوه‌اند میان مدینه و سیاله. مشرف بر یکدیگر. راه مدینه از بین آنها می‌گذرد و گویند که عَبّود برید دوم از مکه به سوی بدر است. ابوبکر بن موسی گوید: عَبّود کوهی است میان سَیاله و مَلَل. در غزوات پیامبر (ص) نام آن آمده است. «(3)» سَمْهودی گوید: هَجَری گفته است که ابوالحسین می‌گوید: عَبّود کوهی است میان مدفع و ملل و مریین راهی است که از آنجا می‌گذرد و به طرف عَبّود می‌رود. «(4)» هَجَری آنجاکه فَرْش مَلَل راوصف می‌کند، می‌گویدفَرْش مَلْل و عابد و عَبّود نام سه کوه هستند. عَبّودکه بزرگتراست دروسط است. وآن بینِ سرچشمه یین است و ملل به طرف سیاله.

1- - یاقوت، ج 3، ص 874، 875.
2- - سمهودی، ج 2، ص 335.
3- - یاقوت، ج 3، ص 608.
4- - سمهودی، ج 2، ص 394.