حجاز درصدر اسلام صفحه 179

و در جای دیگر گوید: مجد گفته: روحاء موضعی است از توابع فُرْع در حدود چهل میلی مدینه. درصحیح مسلم آمده است که در سی و شش میلی آن و در کتاب ابن شَبّه سی میلی آن. ابوغسّان گوید که وَرِقان در رَوحاء از مدینه چهار برید فاصله دارد. و ابوعبیده بکری گوید:

گور مُضَربن نزار در رَوحاء است در فاصله دو شب راه از مدینه. میانشان چهل و یک میل است. اسدی در جای دیگر گوید که در سی و پنج یا سی و شش میلی است. و گوید که رَوحاء نام وادیی است در میان آن جایگاه فرود آمدن حجاج. پیش از این در باب مسجد رَوحاء گفتیم که از شَرَف در وادی رَوحاء روی در نشیب نهند. و پیامبر (ص) گفته است که این وادی از وادیهای بهشت است. «(1)» یعقوبی گوید: رَوحاء از منازل مُزَیْنه است و بکری در وصف آن گفته است که رَوحاء قریه‌ای است جامع و با خانه‌های به هم پیوسته. «(2)» ابن رُسْته گوید: در روحا مردم هستند و بازاری کوچک دارد. آبش از چاههاست. در آنجا باز و شاهین فروشند. «(3)» اسدی گوید: در روحاء آثاری است از رسول خدا (ص) و در آنجا دو قصر است و چاههای بسیار. معروف به مروان. در نزدیکی آن برکه‌ای است از هارون‌الرشید و چاهی از عثمان بن عَفّان. و بر سر آن چاه دولاب. سیلابهایش به برکه آن می‌رود و چاهی دارد معروف به چاه عمر بن عبدالعزیز در وسط بازار. و چاهی دارد معروف به چاه واثق که بدترین چاههای آنجاست. عمق آن تا به آب برسد شصت ذراع است. «(4)» سَمْهودی گوید: چاههای آنجا متعدد بوده است ولی امروز جز یک چاه باقی نمانده است. و در جای دیگر گوید: در آنجا برکه‌ای است که برای حاجیان پرآب می‌شود، معروف به برکه طار. شاید او آن برکه را کنده و برایش موقوفات ترتیب داده است. بکری گوید: سَجْسَج چاهی است در روحاء. «(5)» روحاء محاذی اشْعَر است و اشْعَر در جانب دیگر است و در سمت راست وَرِقان سَیاله

1- - سمهودی، ج 2، ص 166.
2- - البلدان، ص 324.
3- - اعلاق النفیسه، ص 178.
4- - سمهودی، ج 2، ص 314.
5- - بکری، ص 958، ص 427 و سمهودی ج 2، ص 314 و ج 2، ص 168.