حجاز درصدر اسلام صفحه 180

است و رَوحاء و رُوَیثه و مرج در سمت چپ آن. بین مُنْصَرَف و رَوحاء کوه قُتائد است.

در رَوحاء قبری است که پندارند قبر مُضر بن نِزار است. بکری گوید: که روایت شده که رسول خدا (ص) در مسجدی که در بطن رَوحاست و آن را قَرْن الظَّبْیَه گویند نماز گزارد و فرمود: «و این وادیی است از وادیهای بهشت.» نافع از ابن عمر روایت کرده که این موضع همان مسجد الصغیر است و غیر از موضعی است که مشرف بر رَوحاء است. بخاری روایت کند که ابن عمر در مسجد الصغیر نماز نمی‌خواند. آن را در جانب چپ خود رها می‌کرد و مقابل آن به سوی عِرق نماز می‌گزارد. مرادش از عِرق، عِرق الظَّبْیه است. و گوید که عِرق کوه کوچکی است نزد مُنْصَرَف الروحاء و طرفی از آن تا سر جاده پایین مسجد بین آن و بین مُنْصَرَف کشیده شده و این وقتی است که تو رهسپار مکه باشی. «(1)» در دو میلی رَوحاء بر سر راه، میان آن و سَیاله مسجد الظَّبْیه واقع شده. در آنجا پیامبر با اصحاب در باب قتال با اهل بدر به مشورت نشست. و در این موضع عُقْبَة بن ابی مُعَیْط کشته شد. مطری جایگاه این مسجد را وصف کرده، آنجا که گوید: «سپس در وادی رَوحاء پایین می‌روی و به سمت قبله راه می‌پیمایی و دره در سمت چپ تو است تا به طرف مغرب بگردی و تو همچنان در دامنه کوهی که در سمت راست تو است هستی. اولین چیزی که بر سر راهت می‌آید مسجدی است در طرف راست تو. در آنجا قبر بزرگی بوده که در طول زمان ویران شده. رسول (ص) در آنجا نماز گزارده. آنجا را عِرْق الظَّبْیَه گویند. کوه وَرِقان در سمت چپ تو است. امروز در مسجد سنگی است که به خط کوفی بر روی آن به هنگام عمارت مسجد نوشته شده که میل فلان از برید فلان. سَمْهودی می‌افزاید: امروز ویرانه‌های این مسجد در آنجا بر جای است. «(2)» در سه میلی این مسجد و پیش از آنکه به آن برسی کوه شَنُوکه واقع شده؛ زیرا ابن اسحاق می‌گوید که رسول خدا در راه خود به بدر بر فَجّ الرَّوحاء گذشت، سپس به شَنُوکه رسید و آن راهی هموار است و تا عِرْق الظَّبْیه ادامه می‌یابد. اسدی در توصیف آن گوید: شَنُوکه کوهی است اندکی بعد از شَرَف الرَّوحاء در مقابل شِعْبی معروف به شِعب علی و آن شعب شَنُوکه است در سه میلی مسجد شَرَف الرَوحاء. بکری گوید: شَنُوکه میان عُذَیْب و جار در شش