حجاز درصدر اسلام صفحه 189

امیّل از توابع مدینه در آن چشمه‌ای است موسوم به خَیْف. شَبا از آنِ بنی جعفر از فرزندان جعفر بن ابی‌طالب است. «(1)» حَدّاء جایی است در حدود ابواء.

حرّة الافاعی، بعد از ابواء در هشت میلی قرار دارد، به طرف مکه، جایگاه مردمی بود که پیدا شدن مارها سبب آوارگی آنها گردید. «(2)» کوه سرزمین ابواء حَشا نام دارد. کوهی است مرتفع در فاصله نیم میلی آن. در کنار کوه حَشا وادیی است موسوم به بَعْق و در جانب چپ آن وادیی است به نام شَمْس. سرزمینی است که شتر را زیان رساند و سبب جنون آن گردد. حَشا از آنِ خُزاعه وصخر است. «(3)»

هَرْشی

در هشت میلی ابْواء گردنه هَرْشی واقع شده است. در آنجا که راه شام به راه مکه و مدینه می‌پیوندد. «(4)» هَرْشی کوهی است از بلاد تِهامه. تپه‌ای است که بر آن هیچ نمی‌روید. در زمین مسطح جُحْفه است و از آنجا دریا دیده می‌شود. گردنه هَرْشی را بالا رفتن آسان و فرود آمدن دشوار است. راه از کنار آن می‌گذرد. در طرف مغرب آن در سمت راست، میان آن و دریا خَبْت واقع شده. خَبْت رملی است که در آن جز ارطی نمی‌روید و آن گونه‌ای هیزم است. در وسط خَبْت خرد کوهی است سخت سیاه به نام طَفیل. «(5)» سَمْهودی از اسدی نقل می‌کند: نشانه نیمه راه مکه و مدینه یک میل پایین‌تر از گردنه است. در دامنه گردنه مسجدی است از آن پیامبر (ص) و شماره میل بر آن مکتوب است:

هفت میل از برید. بخاری از عبداللَّه روایت کرده که رسول خدا (ص) در نزدیکی درختان کهنی که در جانب چپ راه بودند فرود آمد. آنجا مسیلی بود پایین‌تر از هَرْشی. فاصله این

1- - یاقوت، ج 3، ص 573.
2- - بکری، ص 435.
3- - بکری، ص 449.
4- - بکری، ص 1350؛ یاقوت، ج 4، ص 960؛ سمهودی، ج 2، ص 287.
5- - سمهودی، ج 2، ص 172- 173.