حجاز درصدر اسلام صفحه 191

شَمَنْصِیر و آن کوهی است مدور بلند که کس تاکنون برفراز آن نرفته و ندانسته است بر قله آن چیست. البته آن کوه مسکن میمونهاست و آبها از اطراف آن روان است. گویند بیشتر روییدنی‌های آن نبع و شُوحط است و نیز نخل و حمض (شور گیاه) نیز یافته شود. «(1)» اما غَزال، وادیی است که از ناحیه شَمَنْصِیر و ذروه می‌آید. از آن خزاعه است. و ساکنان آن اهل عَموداند. بکری گوید: غَزال از ارتفاعات عُسْفان است. حدود یک میل پیش از آن. از این ارتفاعات وادیی است که سیلاب آن از ناحیه سایه می‌آید و در امج می‌ریزد. چون پیامبر و یارانش احرام بسته به مکه می‌رفتند در ثَنِیّة الغَزال در عُسْفان فرود آمدند در آنجا گورخری دیدند. سَمْهودی گوید: غَزال وادیی است که از ناحیه شَمَنْصِیر می‌آید. ساکنانش خُزاعه‌اند. «(2)» میان ثَنِیّة الغَزال و امَج وادی جُمدان واقع شده.

اما ذو دُوران وادیی است که از شَمَنْصِیر و ذِروه می‌آید. در آن دو چاه است که یکی را رَحبه گویند و یکی را سکربه و آن از آنِ خُزاعه است. بکری گوید: بر ذِروه نخل و اراک و بید دشتی و دوم که همان مقل است می‌روید. ابن حبیب گوید:

ذِروان میان قُدَیْد و جُحْفه است. «(3)» اصمعی و نصر گویند: بنی کعب بن عُمیر- از خُزاعه- با لِحیان در دامنه ذِروان نبرد کرد.

در وادی دُوران چاه رحبه واقع است نزدیک به جُحفه. «(4)» اما کُلَیّه؛ عَرّام گوید: وادیی است که از شَمَنْصِیر می‌آید. نزدیک جُحْفه مجموع چند چاه است که آنها را کُلَیّه گویند و وادی را نیز بدان نام نامیده‌اند. نصیب در آنجا می‌زیست و یکی از ایام عرب (جنگهای عرب) در آنجا اتفاق افتاد. بکری گوید: بالای کَلَیّه سه کوه کوچک و منفرد است آنها را شنابِک گویند.

و غدیر خُم وادیی است در آنجا که به دریا می‌ریزد. از جُحْفه تا کُلَیّه دوازده میل است و آن آبی است از آنِ بنی ضَمْره و از کُلَیّه تا مشلک نه میل است. «(5)» در فرود کُلَیّه شَطْب است و آن وادیی است محاذی مِرْجَم تا بلاد ضَمْره.

1- - یاقوت، ج 3، ص 322.
2- - سمهودی، ج 2، ص 353.
3- - بکری، ص 561.
4- - بکری، ص 562.
5- - بکری ص 956.