حجاز درصدر اسلام صفحه 192

در پایین کُلَیّه غُرابات است و آن آبهایی است متعلق به خُزاعه.

در غرب شَمَنْصِیر قریه‌ای است موسوم به حُدَیْبِیّه که چندان بزرگ نیست. محاذی آن کوهی است خرد موسوم به ضُاضِع. در نزدیکی آن استخری است که آب در آن گرد می‌آید. در آنجا قریه‌هایی است از آن دایگان پیامبر (ص) یاقوت گویند: حبس سنگهایی است که بر هم می‌نهند تا جلو آب را بگیرد.

بکری در باب حُدَیْبِیّه و ضُعاضِع گوید: قریه‌هایی هستند از آنِ سعد و مسروح. رسول خدا (ص) در خردی در میان بنی‌سعد پرورش یافت. و نیز از آنِ هُذَیل که آنها هم در آنجا سهمی دارند. آبشان از آبهای زیر زمینی است که چون زمین را می‌کنند بیرون آید.

نصر گوید: ذٌروه ناحیه‌ای است از شَمَنْصِیر و آن میلی است در حَرّه بنی سُلَیم. و گویند وادیی است که به وادی نخل سرازیر می‌شود. و از حَرَّةالنّار به سمت مشرق می‌آید و به وادی نخل سرازیر می‌گردد. ابوزید گوید: جَبَله دژی است در آخروادی سِتاره در تِهامه و ناحیه ذِرْوه.

شَمَنْصیر به قریه ضَرعاء پیوسته است و ضَرْعاء در پایین رَخیم نزدیک ذَره است. در آنجا قصرها و منبر و دژهایی است. ساکنان آن هُذَیل و عامر بنصَعْصَعه است.

عَراّم گوید: از قراء اطراف شَمَنْصیر یکی قریه‌ای است به نام رُهاط. در نزدیکی مکه از راه مدینه. و آن در وادیی است موسوم به غُران و در نزدیکی وادی حُدَیْبِیه. قریه چندان بزرگی نیست. این مواضع از آنِ بنی سعد و بنی مسروح هستند که پیامبر (ص) در میان آنها پرورش یافت. بکری گوید که در رُهاط منبری است تابع فُرْع. قریه‌ای است جامع در سه میلی مکه.

بتِ سُواع در رُهاط بود. «(1)»

وَدّان

ودان دو میل پایین هَرْشی است به سمت مغرب. حاجیانی که از مدینه به مکه می‌روند از آن می‌گذرند و کسانی که از مکه به مدینه می‌آیند در آن می‌آرمند. وَدّان قریه‌ای است جامع از نواحی فُرْع. میان آن و هَرْشی شش میل است و میان آن و ابْواء حدود هشت میل به جُحْفه نزدیک است. از آنِصخر و غِفار و کِنانه است. نصیب در شعر خود فراوان از آن