حجاز درصدر اسلام صفحه 197

عُسْفان

از منازل مهم در راه مدینه به مکه است. در دو مرحله‌ای مکه؛ یعنی در فاصله سی و شش میلی آن. قریه‌ای است جامع و دارای منبر و نخلستانها و مزارع. عُسْفان قریه‌ای است بزرگ و نیکو با مردم بسیار و نخلستانها و مزارع. در آنجا برکه‌ای است که از کوه آب به آن می‌ریزد. عُسْفان در زمین مسطحی میان چند کوه واقع شده است. در آنجا چشمه‌هایی است منسوب به عثمان و درخت مُقْل در آنجا بسیار است و نیز دژی است کهن با برجهای رفیع ولی نیمه ویران. زیرا کسی در اندیشه تعمیر آن نبوده است.

عُسْفان از آنِ خُزاعه است؛ یعنی از آنِ بنی‌المُصْطَلِق از خُزاعه. با چاهها و حوضهای بسیار. مرز تِهامه است و از منابر فُرْع. «(1)» نزدیک به عُسْفان بطن غُران است. میان آن و عُسْفان پنج میل است. بنی لِحیان در آنجا سکونت دارند. رسول‌الله به غزای ایشان رفت. ابن سعد راه حرکت آن حضرت را بیان کرده است. می‌گوید: از مدینه بیرون آمد و به سوی غُراب رفت و از آنجا به مَخیض سپس به بَتْراء و آنگاه به دست چپ گردید و بریَیْن وصُخَیْرات الثُمام گذشت. آنگاه راه مستقیم را در پیش گرفت و به سَیاله رسید. در آنجا بر سرعت درافزود تا بر غُران فرود آمد. و آنجا منازل بنی‌لِحیان بود. دید بر سر کوهها موضع گرفته‌اند. چون چنان دید گفت اگر تا عُسْفان برویم مردم مکه پندارند که به قصد آنها آمده‌ایم. پس با دویست سوار از اصحابش حرکت کرد تا در عُسْفان فرود آمد. آنگاه دو سوار از اصحاب را فرستاد تا به کُراع الغَمیم رسیدند.

رَجیع آبی است از هُذَیل از آنِ بنی‌لِحیان که خود از هُذَیل‌اند. میان مکه و عُسْفان در ناحیه حجاز ازصدر الهَدْأه. هَدْأَه در هفت میلی عُسْفان است چون از مکه بیرون آیی و به جانب چپ راه روی به آنجا رسی، مردمش از بنی‌ضمره و از خزاعه هستند.

در نزدیکی عُسْفان خَیْف ذی القَبْر است. در پایین خَیْف سَلّام. از آن رو آنجا را بدین نام خوانده‌اند که قبر احمد بن الرضا در آنجاست.

اما خَیْف سَلّام بلده‌ای است نزدیک عُسْفان بر راه مدینه. در آنجا منبر است و مردم بسیاری از خُزاعه. آبش از قناتهاست و بادیه‌اش اندک است ساکنان آن جمعی از جُشَم و