حجاز درصدر اسلام صفحه 205

بنا به قول سلیمان بن خلیل این نام در نزد مردم مکه متعارف است و در آنجا سنگی است که نوشته آن این معنا را تأیید می‌کند.

بعضی گویند: همان مسجدی است که در نزدیکی آن چاهی است و آن چاه میان این مسجد و مسجدی است که آن را مسجد علی گویند. در وادی مرّالظَّهران. در آنجا نیز سنگ نوشته‌ای است که این معنا را تأیید می‌کند.

محب طبری ترجیح می‌دهد که آن همان مسجدی باشد که نزدیک چاه است. سخن اسحاق خُزاعی و دیگران هم مؤیّد این معنا است که گوید: میان مسجد هَلیلَجه نخستین نشانه‌ها هفتصد و چهارده ذراع است به ذراع حدیدی و میان آن و مسجد دیگر هشتصد و هفتاد و دو ذراع است به همان ذراع مذکور. سَمْهودی گوید- و سخن او نزدیک به سخن اسدی است- که مسجد عایشه همان مسجد هَلیلجه است زیرا از آن دیگران به نشانه‌های حرم نزدیکتر است.

گردنه تَنْعیم را ثَنِیّة البیضاء گویند. ازرقی در وصف آن گوید: از آنجا به تَنْعیم روند و آن بر فراز کوه بَرُود است که حسین بن علی (شهید فخ) در آنجا به قتل رسید. میان بَلْدَح و فَخّ. و نیز گوید: پایین ثنیَّة البَیضاء وادی فَخ است که تا بَلْدح ادامه دارد. «(1)» نزدیک مسجد عایشه در تَنْعیم، خیمه جُمانَه واقع شده و پیش از آن در سمت چپ مسجدی است که آن را محمد بن علی الشافعی ساخته پشت تپه. این مسجد ویران شده بود، ابوالعباس عبداللَّه بن محمد بن داود آن را عمارت کرد و بر سر چاه آن گنبدی بر آورد.

ابوالعباس امیرمکه بود. سپس دخترش آن را نیکو عمارت نمود.

بعد از تَنْعیم، حدود حرم واقع شده، از راه مدینه، نزد بیوت غِفار. «(2)»

ذوطُوی

ذوطُوی در نزدیکی ثَنِیّة البَیْضاء است و در پشت آن کوه حَصْحاص است و میان آن دو ثَنِیّه الحَصْحاص و سِقایه اهیب و کوه مسلم واقع شده است. «(3)»

1- - ازرقی، اخبار مکه، ج 3، ص 240، 241.
2- - ازرقی، ج 2، ص 104.
3- - ازرقی، ج 2، ص 241.